XXI ғасырда әлемдік қауіпсіздікке төнген басты қатерлердің бірі – діни ұрандарды жамылып әрекет ететін экстремистік ұйымдардың белсенділігі. Мұндай топтар түрлі өңірлерде тұрақсыздық туғызып, бейбіт тұрғындардың өміріне қауіп төндіріп қана қоймай, қоғамның рухани және әлеуметтік тұтастығына да нұқсан келтіреді. Ақпараттық технологиялардың дамуы бұл ұйымдарға өз идеологияларын бұрынғыдан да кең таратуға мүмкіндік беріп отыр. Сондықтан экстремизм мен терроризмнің жаңа формаларын зерттеу және олардың қауіп-қатерлерін түсіну қазіргі қоғам үшін аса маңызды міндеттердің біріне айналды.                                                                           

Соңғы жылдары халықаралық деңгейде белгілі болған радикалды құрылымдардың бірі – Орталық және Оңтүстік Азия аумағында әрекет етуге ұмтылатын экстремистік топтар. Бұл ұйымдардың басты мақсаты – өздерінің саяси және идеологиялық көзқарастарын күш қолдану арқылы жүзеге асыру. Олар мемлекеттердің тұрақтылығын әлсіретуді, қоғамдық тәртіпті бұзуды және халық арасында қорқыныш атмосферасын қалыптастыруды көздейді.          

Мұндай ұйымдардың қауіптілігі тек қарулы шабуылдармен шектелмейді. Олар ақпараттық кеңістікті де белсенді пайдаланады. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер және түрлі интернет платформалар арқылы жастарды өз қатарына тартуға тырысады. Әсіресе өмірлік тәжірибесі аз, діни білімі жеткіліксіз немесе әлеуметтік қиындықтарға тап болған азаматтар олардың насихатына тезірек ұшырауы мүмкін. Радикалды идеяларды таратушылар жастарға жалған уәделер беріп, өз әрекеттерін «әділет үшін күрес» немесе «діни міндет» ретінде көрсетуге тырысады. Экстремистік идеологияның негізгі ерекшеліктерінің бірі – қоғамды «біз» және «олар» деп бөлу. Мұндай көзқарас адамдар арасында өшпенділік пен төзімсіздікті күшейтеді. Нәтижесінде түрлі этностар мен діни қауымдастықтардың арасындағы өзара түсіністік әлсірейді. Бұл қоғамдық келісімге кері әсер етіп, әлеуметтік шиеленістердің пайда болуына алып келуі мүмкін.                                                                                              

Орталық Азия мемлекеттері үшін мұндай ұйымдардың қаупі ерекше назар аударуды талап етеді. Өйткені аймақ географиялық тұрғыдан күрделі аумақта орналасқан және халықаралық көші-қон, сауда байланыстары мен ақпарат алмасу процестеріне белсенді қатысады. Радикалды топтар осы факторларды өз мақсаттарына пайдалануға тырысады. Олар шекарааралық байланыстарды қолдана отырып, өз жақтастарының санын арттыруға және идеологиялық ықпалын күшейтуге ұмтылады.                                                       

Қазақстан үшін де экстремизм мәселесі өзекті болып табылады. Еліміз көпұлтты және көпконфессиялы мемлекет ретінде қоғамдық келісім мен дінаралық татулықты басты құндылықтардың бірі санайды. Сондықтан радикалды идеялардың таралуына жол бермеу ұлттық қауіпсіздіктің маңызды бағыты болып есептеледі. Мемлекет тарапынан экстремизм мен терроризмнің алдын алуға бағытталған заңнамалық және ұйымдастырушылық шаралар қабылданған. Сонымен қатар халықтың діни сауаттылығын арттыру және жастар арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу де маңызды рөл атқарады.                                      Қорытындылай келе, экстремистік ұйымдардың қызметі әлемдік және аймақтық қауіпсіздікке елеулі қатер төндіреді. Олардың ықпалы тек қауіпсіздік саласына ғана емес, қоғамның рухани және әлеуметтік дамуына да әсер етеді. Сондықтан экстремизмнің алдын алу мемлекет пен қоғамның ортақ міндеті болуы тиіс. Білімді, саналы және жауапты азаматтарды тәрбиелеу арқылы ғана радикалды идеологиялардың таралуына тиімді тосқауыл қоюға болады. Қоғамдағы бірлік, өзара құрмет және заң үстемдігі сақталған жағдайда экстремизмнің кез келген түріне қарсы тұру мүмкіндігі арта түседі.

 

  А.Дүйсенбай

 

   Түркістан облысының дін істері басқармасының

   «Дін мәселелерін зерттеу орталығы»

   КММ-нің маманы