Қазіргі таңда әлемдегі ең өзекті мәселелердің бірі – терроризмнің алдын алу және қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Терроризм адам өміріне, қоғамның тұрақтылығына және мемлекеттің тыныштығына үлкен қауіп төндіретін құбылыс. Оның зардабы тек материалдық шығынмен шектелмей, адамдардың психологиялық жағдайына, қоғамдық келісімге және елдің болашағына әсер етеді. Сондықтан терроризмге қарсы күрес тек құқық қорғау органдарының немесе мемлекеттің міндеті емес, бүкіл қоғамға ортақ жауапкершілік болуы қажет. Осы тұрғыдан алғанда, терроризмге қарсы сана қалыптастырудың маңызы ерекше.

Терроризмге қарсы сана дегеніміз – адамның терроризмнің қауіптілігін түсінуі, зорлық-зомбылықты кез келген жағдайда қабылдамауы, арандатушылық пен жалған ақпаратты ажырата білуі және қоғам қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарауы. Мұндай сана адамға кез келген күмәнді әрекетке бейжай қарамай, заң талаптарын сақтауға және қауіп төнген жағдайда дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Терроризмге қарсы сана ең алдымен адамның дүниетанымы мен тәрбиесі арқылы қалыптасады.

Терроризмнің пайда болуына әртүрлі әлеуметтік, саяси, экономикалық және психологиялық факторлар әсер етуі мүмкін. Әсіресе жастардың ақпараттық ортаға тәуелділігі қазіргі кезеңде ерекше назар аударуды қажет етеді. Интернет пен әлеуметтік желілердің кең таралуы пайдалы ақпаратпен қатар, жалған мәліметтер мен радикалды идеялардың таралуына да жағдай жасауы мүмкін. Кейбір адамдардың тәжірибесіздігін немесе әлеуметтік мәселелерін пайдаланып, оларды өз мақсаттарына тартуға тырысатын күштер кездеседі. Сондықтан әр азамат ақпаратты сыни тұрғыдан бағалай білуі керек.

Терроризмге қарсы сана қалыптастырудың негізгі бағыттарының бірі – жастарға сапалы білім мен дұрыс тәрбие беру. Жас ұрпақ қоғамның болашағы болғандықтан, олардың бойында адамгершілік, отансүйгіштік, толеранттылық, жауапкершілік және заңға құрмет сияқты қасиеттерді қалыптастыру маңызды. Мектеп пен жоғары оқу орындарында қауіпсіздік мәселелеріне арналған түсіндіру жұмыстарын жүйелі түрде жүргізу жастардың терроризм мен экстремизмнің мәнін дұрыс түсінуіне ықпал етеді.

Жастарға терроризм туралы ақпарат берген кезде қорқыныш тудыру емес, оның алдын алуға бағытталған түсінік қалыптастыру қажет. Оқушылар мен студенттер терроризмнің қоғамға қандай қауіп әкелетінін, радикалды идеялардың адам санасына қалай әсер етуі мүмкін екенін және күмәнді ақпаратқа қалай қарау керектігін білуі тиіс. Сонымен қатар заңсыз әрекеттердің салдары туралы да нақты түсінік болуы қажет. Осындай білім адамның қауіп-қатерді ерте байқап, дұрыс әрекет етуіне көмектеседі.

Терроризмге қарсы сана қалыптастыруда отбасының да орны ерекше. Бала ең алғашқы тәрбиені отбасынан алады. Ата-ананың баламен ашық сөйлесуі, оның қызығушылықтары мен интернеттегі ортасына назар аударуы маңызды. Жасөспірім қандай да бір қиындыққа тап болған кезде оны түсінетін және қолдайтын адамның болуы оның күмәнді топтардың ықпалына түсу қаупін азайтады. Отбасындағы өзара сенім мен дұрыс қарым-қатынас баланың психологиялық тұрақтылығын қалыптастырады.

Қоғамдағы өзара құрмет пен келісім де терроризмнің алдын алуда маңызды рөл атқарады. Әртүрлі көзқарастағы адамдардың бір-бірін құрметтеуі, діни және мәдени ерекшеліктерге төзімділікпен қарауы қоғамдық тұрақтылықты нығайтады. Адамдарды ұлтына, дініне немесе әлеуметтік жағдайына қарай бөлмеу – бейбіт қоғам құрудың негізгі шарттарының бірі. Толеранттылық пен өзара түсіністік бар жерде араздық пен өшпенділіктің таралуына мүмкіндік азаяды.

Терроризмге қарсы сана қалыптастыруда ақпарат құралдарының жауапкершілігі де жоғары. Қазіргі заманда адамдар ақпараттың көп бөлігін интернеттен және әлеуметтік желілерден алады. Сондықтан ақпаратты тексермей тарату, жалған жаңалықтарға сену немесе арандатушы материалдарға мән беру қоғамда қажетсіз қорқыныш пен тұрақсыздық туғызуы мүмкін. Әр адам ақпараттың қайдан шыққанына, оның қаншалықты сенімді екеніне назар аударуы керек. Ақпараттық сауаттылық – қазіргі қоғамдағы қауіпсіздіктің маңызды элементтерінің бірі.

Сонымен бірге терроризмге қарсы сана адамның құқықтық мәдениетімен тығыз байланысты. Заңды білу және оны құрметтеу азаматтың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттырады. Қандай да бір күмәнді жағдайға тап болған кезде адам өз бетінше әрекет жасап, қауіпті ушықтырмай, тиісті мамандарға немесе құқық қорғау органдарына хабарлауы қажет. Қауіпсіздік ережелерін білу де терроризмнің ықтимал салдарын азайтуға көмектеседі.

Терроризмнің алдын алу тек қауіп төнген кезде жүргізілетін шара болмауы керек. Бұл – күнделікті тәрбие мен ағартушылық жұмысты қажет ететін ұзақ мерзімді процесс. Мектептерде, жоғары оқу орындарында, еңбек ұжымдарында және қоғамдық ұйымдарда қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған кездесулер, дәрістер, пікірталастар мен түсіндіру жұмыстары ұйымдастырылуы қажет. Мұндай шаралар адамдардың терроризм туралы дұрыс әрі нақты түсінік алуына мүмкіндік береді.

Әсіресе жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастырудың маңызы зор. Спорт, шығармашылық, білім беру, еріктілік және қоғамдық жобалар жастардың қоғаммен байланысын күшейтіп, олардың пайдалы ортада дамуына мүмкіндік береді. Өзінің мақсатын, болашаққа деген жоспарын және қоғамдағы орнын түсінетін жас түрлі деструктивті идеяларға қарсы тұра алады. Сондықтан жастардың әлеуетін қолдау да терроризмнің алдын алудың маңызды жолдарының бірі болып саналады.

Терроризмге қарсы сана қалыптастыру барысында әр азамат өзінің жеке жауапкершілігін сезінуі керек. Қоғамдық қауіпсіздік тек арнайы қызметтердің жұмысына байланысты емес. Адамдардың қырағылығы, жауапкершілігі және бір-біріне деген қамқорлығы да үлкен рөл атқарады. Күмәнді жағдайды дер кезінде байқау, қауіпті ақпаратты таратпау, жалған мәліметке сенбеу және заң талаптарын сақтау – қарапайым азаматтың қауіпсіздікке қосатын үлесі.

Терроризмге қарсы сана адамның қорқынышына емес, саналы ұстанымына негізделуі қажет. Терроризм туралы дұрыс түсінік қалыптастыру арқылы қоғам мүшелері зорлық-зомбылықтың кез келген түрін қабылдамайтын, бейбітшілік пен тұрақтылықты бағалайтын орта қалыптастырады. Бұл ретте патриоттық тәрбие мен азаматтық жауапкершіліктің де маңызы зор. Өз елінің тыныштығы мен болашағына алаңдайтын азамат қоғамдық қауіпсіздікті сақтауға бейжай қарамайды.

Қорытындылай келе, терроризмге қарсы сана қалыптастыру – қазіргі қоғамның маңызды міндеттерінің бірі. Ол тек қауіпсіздік мәселесі ғана емес, сонымен бірге білім беру, тәрбие, құқықтық мәдениет, ақпараттық сауаттылық және қоғамдық келісіммен байланысты кешенді бағыт. Терроризмнің алдын алу үшін мемлекет, білім беру ұйымдары, отбасы, қоғамдық ұйымдар және әрбір азамат өзара ынтымақтастықта жұмыс істеуі қажет.

Бейбіт әрі қауіпсіз қоғам қалыптастыру адамның санасынан басталады. Терроризмге қарсы дұрыс көзқарас қалыптасқан жағдайда адамдар арандатушылыққа берілмей, жалған ақпаратты ажыратып, зорлық-зомбылықты қабылдамай, қоғамның тұрақтылығын сақтауға өз үлесін қоса алады. Сондықтан терроризмге қарсы сана – қауіпсіз болашақтың маңызды негіздерінің бірі.

 

 Қ.Молдабек

 

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

теолог маманы