Бүгінде жасанды интеллект күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek, Perplexity, Grok және Copilot секілді чат-бот көмекшілер санаулы секунд ішінде сұраққа жауап береді, мәтін жазады, аударма жасайды, есеп шығарады, ақпарат іздейді және жаңа идеялар ұсынады.

2026 жылғы көрсеткіштер бұл технологиялардың қаншалықты кең таралғанын аңғартады. Соңғы жылдары жасанды интеллект құралдарын пайдаланушылар саны еселеп өсіп, чат-боттар білім беру, медицина, журналистика, мемлекеттік қызмет, бизнес және күнделікті тұрмыста кеңінен қолданыла бастады. ChatGPT көшбасшы платформалардың бірі болып қала бергенімен, Gemini, Claude, DeepSeek және Perplexity секілді өзге де жасанды интеллект сервистеріне сұраныс артып келеді.

Мұндай өзгерістер қоғамда жаңа сұрақ туындатады: «Егер жасанды интеллект бәрін біліп тұрса, адамға оқудың не қажеті бар?».

Бір қарағанда, білім алудың бұрынғы маңызы азайғандай көрінуі мүмкін. Алайда шын мәнінде жағдай керісінше. Жасанды интеллект дамыған сайын адамның білімі, талдау қабілеті мен сыни ойлауы бұрынғыдан да маңызды бола түсуде. Өйткені ақпаратты табу – бір бөлек, ал оның дұрыс-бұрысын ажырату – мүлде басқа қабілет.

Жасанды интеллект – білімнің өзі емес, білімді тиімді пайдалануға көмектесетін құрал. Ол сұраққа жауап бере алады, мәтін құрастырады, түрлі нұсқалар ұсынады. Бірақ алынған жауаптың қаншалықты дұрыс екенін бағалау, оның мәнін түсіну және нақты жағдайда орынды қолдану жауапкершілігі адамның өзінде қалады.

Егер адам өзі сұрап отырған тақырыптан мүлде хабарсыз болса, жасанды интеллект ұсынған ақпараттың дұрыс-бұрысын қалай ажыратады? Қате деректі қалай анықтайды? Ескірген мәліметті немесе сенімді көрінгенімен, шындыққа сәйкес келмейтін тұжырымды қалай байқайды?

Сондықтан жасанды интеллект білімді қажетсіз етпейді. Керісінше, білімнің маңызын арттырады. Мысалы, дәрігер жасанды интеллект ұсынған медициналық мәліметті кәсіби біліміне сүйене отырып бағалай алады. Заңгер құқықтық жауаптағы дәлсіздікті байқайды. Инженер есептің немесе техникалық шешімнің қисындылығын тексереді. Ал теолог діни мәселелерге қатысты ұсынылған ақпараттың сенімділігін саралап, діни ұғымдар мен дереккөздердің дұрыс қолданылғанын бағалай алады. Белгілі бір саладан хабары жоқ адам жасанды интеллект берген қате жауапты дайын ақиқат ретінде қабылдап қалуы мүмкін.

Сондықтан бүгінгі заманда дұрыс сұрақ қоя білу, алынған ақпаратты салыстыру, тексеру, талдау және одан қорытынды шығару қабілеттері білімділіктің маңызды өлшеміне айналып келеді.

Жасанды интеллектіге қойылатын сұрақ неғұрлым нақты болса, алынатын нәтиже де соғұрлым пайдалы болады. Ал нақты сұрақ қою үшін адамның тақырып туралы бастапқы түсінігі, ойлау қабілеті және белгілі бір білім қоры болуы қажет. Яғни нені сұрау керектігін білу үшін де білім керек.

Осы тұста білім берудің мәні де өзгере түседі. Бұрын оқу көбіне ақпаратты есте сақтау және оны қажет кезінде еске түсірумен байланысты болса, қазіргі кезде ақпаратты түсіну, салыстыру, талдау, тексеру және одан қорытынды шығару қабілеттері алдыңғы қатарға шығып келеді.

Тағы бір маңызды мәселе – жасанды интеллект те қателесуі мүмкін. Ол кейде толық емес, ескірген немесе шындыққа сәйкес келмейтін ақпарат ұсынады. Сондықтан маңызды мәліметті ресми әрі сенімді дереккөздермен салыстырып, бірнеше дереккөз арқылы тексеру мәдениеті аса қажет.

Калькулятор пайда болғанда математиканың қажеттілігі жойылған жоқ. Интернет пайда болғанда білімнің маңызы жоғалған жоқ. Сол сияқты жасанды интеллектінің дамуы да оқудың қажеттілігін жоймайды. Ол тек қалай оқу керектігіне деген көзқарасты өзгертеді.

Бүгінгі адамға барлық ақпаратты жатқа білу міндетті емес. Бірақ ақпаратты қайдан іздеу керектігін, жасанды интеллектіге дұрыс сұрақ қоюды, алынған жауапты тексеруді, салыстыруды және оны орынды пайдалануды білу қажет.

Сондықтан болашақтағы басты сұрақ «ChatGPT адамды алмастыра ма?» дегеннен гөрі, «Жасанды интеллектіні кім тиімді пайдалана алады?» дегенге ойысады.

Оның жауабы қарапайым: ойланатын, ізденетін, сыни қабілетті, ақпаратты тексеретін және өмір бойы білім алуды тоқтатпайтын адам.

Жасанды интеллект жауапты жылдам табуы мүмкін. Бірақ сол жауаптың дұрыстығын бағалайтын, шешім қабылдайтын және қабылдаған шешімі үшін жауапкершілік арқалайтын – адам.

 

А.Дүйсен

Түркістан облысының дін істері басқармасының

«Дін мәселелері зерттеу орталығы» КММ-нің

бөлім басшысы