Ұлттық тәрбие – кез келген халықтың рухани тірегі, мәдени болмысының өзегі және ұлт ретінде сақталуының басты кепілі. Әрбір ұрпақ өзінен кейінгі буынға тек материалдық құндылықтарды ғана емес, сонымен қатар ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, дүниетанымын және адамгершілік қағидаларын жеткізуге міндетті. Сондықтан жас ұрпақтың бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру – отбасының, білім беру ұйымдарының және тұтас қоғамның маңызды міндеттерінің бірі.

Қазақ халқы ежелден тәрбиеге ерекше мән берген. «Баланы жастан», «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген нақыл сөздер халықтың тәрбие мәселесіне жауапкершілікпен қарағанын көрсетеді. Бала дүниеге келген сәттен бастап оның бойына ізгі қасиеттерді қалыптастыруға бағытталған түрлі салттар орындалған. Шілдехана, бесікке салу, тұсаукесер сияқты дәстүрлердің әрқайсысы тек мерекелік рәсім ғана емес, тәрбиелік мәні зор құндылықтар болып табылады.

Қазіргі жаһандану дәуірінде ұлттық тәрбиенің маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Ақпараттық технологиялардың дамуы, интернет желісінің кең таралуы және шетелдік мәдениеттердің ықпалы жастардың дүниетанымына әсер етуде. Мұндай жағдайда ұлттық болмысты сақтап қалу үшін жастардың тарихи санасын қалыптастыру, ана тіліне деген құрметін арттыру және ұлттық мәдениетке қызығушылығын ояту қажет. Өз халқының тарихын, мәдениетін және дәстүрін жақсы білетін жас ұрпақ сыртқы әсерлерге төтеп бере алады.

Отбасы – ұлттық тәрбиенің алғашқы мектебі. Баланың мінез-құлқы мен өмірге деген көзқарасының негізі ең алдымен отбасында қаланады. Ата-ананың өзара сыйластығы, үлкенге құрмет көрсетуі, кішіге қамқор болуы балаға үлгі болады. Әсіресе қазақ қоғамындағы ата мен әженің тәрбиесі ерекше рөл атқарады. Олар немерелеріне халық ауыз әдебиетін, салт-дәстүрлерді, ұлттық құндылықтарды үйретіп, рухани сабақтастықтың сақталуына ықпал етеді.

Ұлттық тәрбиенің маңызды құрамдас бөлігінің бірі – ана тілі. Тіл – ұлттың жаны, мәдениеті мен тарихының айнасы. Ана тілін құрметтеу арқылы адам өз ұлтының рухани мұрасын таниды. Сондықтан жастардың мемлекеттік тілді жетік меңгеруі, оны күнделікті өмірде қолдануы ұлттық сананың қалыптасуына оң әсер етеді. Тіл арқылы халықтың дүниетанымы, өмір салты және мәдени ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа жеткізіледі.

Білім беру ұйымдары да ұлттық тәрбиені жүзеге асыруда маңызды орын алады. Мектептер мен жоғары оқу орындары тек білім берумен шектелмей, жастардың бойында отансүйгіштік сезімді, ұлттық мақтаныш пен азаматтық жауапкершілікті қалыптастыруы қажет. Тарих, әдебиет, мәдениет сабақтары арқылы оқушылар халқымыздың бай мұрасымен танысып, ұлттық құндылықтардың мәнін түсінеді. Сонымен қатар түрлі мәдени іс-шаралар, ұлттық ойындар мен шығармашылық байқаулар жастардың ұлттық рухын нығайтуға ықпал етеді.

Қазақ халқының дәстүрлі тәрбиесінде адамгершілік қасиеттерге ерекше көңіл бөлінген. Үлкенді сыйлау, ата-ананы құрметтеу, уәдеге берік болу, адал еңбек ету, қонақжайлық таныту сияқты қасиеттер ғасырлар бойы халық өмірінің ажырамас бөлігіне айналған. Осындай құндылықтарды жас ұрпақтың бойына сіңіру олардың қоғамдағы орнын дұрыс анықтауына және жауапты азамат болып қалыптасуына көмектеседі.

Ұлттық тәрбие жастардың бойында елге деген сүйіспеншілікті де қалыптастырады. Отанын сүйетін адам оның дамуына үлес қосуға ұмтылады, елінің тарихын құрметтейді және болашағына жауапкершілікпен қарайды. Патриоттық тәрбие ұлттық тәрбиемен тығыз байланысты. Өйткені өз ұлтын құрметтеген адам өз мемлекетін де қадірлейді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды дәріптеу арқылы елжанды, білімді және жауапты азаматтарды тәрбиелеуге болады.

Қорытындылай келе, ұлттық тәрбие – ұлттың болашағын айқындайтын маңызды фактор. Ол жастардың рухани дүниесін байытып, ұлттық санасын қалыптастырады және адамгершілік қасиеттерін дамытады. Ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген ұрпақ қана елдің өркендеуіне үлес қосып, мемлекеттің жарқын болашағын қамтамасыз ете алады. Сондықтан ұлттық тәрбиені дамыту – әрбір азаматтың, отбасының және қоғамның ортақ міндет.

 

 Н.Дүйсебай

 

Түркістан облысының дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы»

 КММ-нің  бөлім маманы