Қазіргі цифрлық дәуір адамзатқа шексіз мүмкіндіктер сыйға тартумен қатар, бұрын-соңды болмаған жаһандық қауіп-қатерлердің де есігін ашты. Солардың ең қауіптілерінің бірі – цифрлық радикализм.

Дәстүрлі экстремизм көбінесе жабық топтар мен шектеулі орталарда әрекет етсе, бүгінгі радикализм шекара танымайды. Ол ғаламтордың көмегімен әрбір үйге, тіпті әрбір жасөспірімнің смартфонына қол сұға еніп жатыр. Цифрлық радикализм бүгінгі таңда әртүрлі формада көрініс табуда:

• Әлеуметтік желілердегі радикалды алгоритмдер мен «эхо камералар»: TikTok, Instagram, Telegram сияқты платформалардың ұсыну алгоритмдері қолданушының қызығушылығына қарай контентті іріктейді. Нәтижесінде, бір рет қана деструктивті сипаттағы видеоны көрген адам біртіндеп экстремистік идеялардың «эхо камерасына» түсіп, конспирологиялық теориялар мен жеккөрушілік риторикасына батып кетеді.
• Ойын алаңдарындағы (Gaming) жасырын рекрутинг: Жасөспірімдер мен жастар көп уақыт өткізетін онлайн ойындардың (мысалы, Roblox, Counter-Strike, Minecraft чаттары) іші қазіргі таңда радикалды ұйымдардың жастарды өз қатарына тартатын алаңына айналды. Олар ойын барысында сенімге кіріп, манипуляция жасайды.
• Кибербуллинг және хейт-топтар: Интернеттегі агрессия мен белгілі бір топтарды (ұлттық, діни, әлеуметтік) жаппай қаралау да цифрлық радикализмнің бір тармағы. Қоғамдағы кез келген оқиғаға қатысты орын алған негізсіз ашу-ыза мен агрессия вирус сияқты тарап, қоғамдық тұрақтылыққа нұқсан келтіреді.

Қазіргі таңда неліктен жастар бұған тез ериді?

1. Психологиялық осалдық: Жасөспірімдердің өзін-өзі тану кезеңінде қоғамнан орын табуға ұмтылуы және ерекше көрінгісі келуі оларды радикалды топтардың оңай олжасына айналдырады.
2. Анонимділік пен жазасыздық сезімі: Интернет экранының артында отырған адам кез келген ауыр сөзді жазасыз айта алатынын түсініп, моральдық шекараларды бұзады.
3. Сын тұрғысынан ойлаудың (Critical Thinking) жетіспеушілігі: Ақпарат ағынының молдығынан фейк пен шынайы мәліметті ажырата алмау деструктивті пропаганданың құрбаны етуі мүмкін.

Цифрлық радикализммен күрес тек арнайы органдардың жұмысы емес, бұл – бүкіл қоғамның міндеті.

• Медиасауаттылықты мектеп қабырғасынан бастап үйрету: Оқушыларға интернеттегі ақпаратты тексеруді, манипуляциялық әдістерді тани білуді және цифрлық этиканы үйрету аса маңызды.
• Ата-ана мен бала арасындағы сенімді қарым-қатынас: Баланың виртуалды әлемде кіммен сөйлесетінін, қандай контент көретінін жазалау арқылы емес, достық қарым-қатынас пен түсіндіру арқылы бақылауда ұстау қажет.
• Конструктивті контентті дамыту: Жастардың санасын жаулап алатын радикалды идеяларға қарсы сапалы, қызықты және ұлттық құндылықтарға негізделген отандық контентті көбейту керек.
• Заңнамалық реттеу және платформалармен жұмыс: Мемлекеттік деңгейде желілік платформалармен бірлесіп, жеккөрушілік пен экстремизмді насихаттайтын парақшалар мен боттарды жедел түрде бұғаттау механизмдерін күшейту қажет.

Қорытындылай келе цифрлық радикализм – бұл жай ғана интернеттегі сөз таласы емес, бұл ұлттық қауіпсіздік пен қоғамның рухани тұтастығына төнген нақты қатер. Оған қарсы тұрудың бірден-бір жолы – қоғам болып цифрлық сауаттылықты арттыру, сананы ақпараттық агрессиядан қорғай білу және өзара түсіністік пен төзімділікті нығайту. «Экстремизм көшеден басталмайды – ол адамның ешкімге керексіз боп жалғыз қалған, санасы тұман басқан жүрегінен орын алады».

Қ.Салықбаев

 

Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын

 ұйымдастыру бөлімінің басшысы