Қазіргі қоғамда дін адамның жеке сенімі мен рухани дүниесінің маңызды бөлігі болумен қатар, қоғамдық құндылықтарға, моральдық ұстанымдарға және адамдар арасындағы қарым-қатынасқа ықпал ететін факторлардың бірі болып табылады. Сондықтан қоғамдағы діни мәдениетті қалыптастыру – тек діни білім берумен шектелмейтін, әлеуметтік тұрақтылық пен қоғамдық келісімге тікелей қатысты маңызды міндет.

Діни мәдениет дегеніміз – адамның дін туралы сауатты түсінігі, өз сеніміне жауапкершілікпен қарауы, өзге адамның діни ұстанымына құрмет көрсетуі және діни құндылықтарды қоғамның заңдары мен жалпыадамзаттық моральдық қағидалармен үйлестіре білуі.

Ең алдымен, діни мәдениетті қалыптастырудың негізі – сапалы діни сауаттылық. Дін туралы ақпаратты әлеуметтік желідегі қысқа бейнероликтерден немесе белгісіз тұлғалардың пікірлерінен емес, сенімді әрі ғылыми негізделген дереккөздерден алу маңызды. Діни сауаты жоғары адам діни ұғымдардың мәнін ажыратып, жалған ақпарат пен шынайы діни білімнің арасындағы айырмашылықты түсіне алады.

Екінші маңызды бағыт – отбасының тәрбиелік рөлін күшейту. Баланың дінге, моральға, үлкенге құрметке, жауапкершілікке және өзге адамдарға толерантты қарым-қатынас жасауына алғашқы ықпал ететін орта – отбасы. Ата-ана баланың діни сұрақтарына тыйым салу немесе оларды елемеу арқылы емес, сабырлы түрде түсіндіру арқылы дұрыс бағыт бере алады.

Үшіншіден, білім беру жүйесінде дін туралы объективті әрі зайырлы білімнің маңызы зор. Жастар діннің қоғамдағы орны, зайырлылық ұстанымы, ар-ождан еркіндігі, діни сенім бостандығы және заң талаптары туралы түсінікке ие болуы қажет. Бұл дінді насихаттау емес, керісінше, жастардың діни сауатын арттырып, әртүрлі ақпаратқа сыни көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Төртінші бағыт – діни және зайырлы құндылықтардың арақатынасын дұрыс түсіндіру. Зайырлылық дінге қарсы ұстаным емес. Ол мемлекет пен діни бірлестіктердің қызмет салаларын ажырата отырып, азаматтардың ар-ождан және діни сенім бостандығын қамтамасыз ететін қағида ретінде қарастырылады. Діни мәдениеті қалыптасқан азамат өз сенімін ұстана отырып, қоғамдағы басқа азаматтардың құқықтары мен таңдауына құрметпен қарайды.

Бесінші бағыт – әлеуметтік желідегі діни ақпаратқа сыни көзқарас қалыптастыру. Бүгінде кез келген адам интернет арқылы діни мазмұндағы ақпаратты тыңдай алады. Бірақ ақпараттың көп болуы оның барлығы дұрыс дегенді білдірмейді. Сондықтан ақпараттың авторын, дереккөзін, ғылыми және діни негізін тексеру мәдениетін қалыптастыру қажет. Әсіресе діни өшпенділікке, алауыздыққа немесе қоғамды қарсы қоюға бағытталған материалдарға сақтықпен қараған жөн.

Алтыншы бағыт – дін өкілдері, теологтар, мемлекеттік органдар және азаматтық қоғам арасындағы диалогты дамыту. Қоғамда діни мәселелерге қатысты сұрақтар әрдайым туындап отырады. Мұндай жағдайда тыйым салу немесе мәселені елемеу емес, сауатты түсіндіру, ашық пікір алмасу және кәсіби кеңес беру тиімді нәтиже береді.

Сонымен бірге діни мәдениетті қалыптастыруда толеранттылық пен өзара құрметтің орны ерекше. Адамның діни сенімі әртүрлі болуы мүмкін, алайда бұл айырмашылық қоғам мүшелерінің бір-бірін құрметтеуіне кедергі болмауы тиіс. Өзгенің сенімін құрметтеу – міндетті түрде оның барлық көзқарасын қабылдау деген сөз емес. Бұл – адамның ар-ожданы мен құқықтарын мойындау мәдениеті.

Қоғамдағы діни мәдениетті қалыптастырудың тағы бір маңызды шарты – заңды құрметтеу. Діни сенім адамның жеке таңдауы болғанымен, қоғамдық қатынастар заң аясында жүзеге асады. Сондықтан діни ұстаным мен азаматтық жауапкершілік бір-біріне қайшы емес, керісінше, өзара толықтыратын құндылықтар ретінде түсіндірілуі қажет.

Қорытындылай айтқанда, діни мәдениет бір күнде қалыптаспайды. Ол отбасы тәрбиесі, сапалы білім, ғылыми және діни сауаттылық, сыни ойлау, құқықтық мәдениет, толеранттылық және қоғамдық диалог арқылы біртіндеп орнығады. Діни мәдениеті жоғары қоғамда адам өз сенімін терең түсініп қана қоймай, өзге адамның құқығы мен таңдауын да құрметтейді.

Сондықтан қоғамдағы діни мәдениетті арттырудың түпкі мақсаты – адамдарды белгілі бір діни көзқарасқа мәжбүрлеу емес, діни сауатты, жауапты, заңды құрметтейтін және өзара сыйластықты бағалайтын азаматтық ортаны қалыптастыру. Мұндай орта қоғамдық тұрақтылық пен келісімнің маңызды негіздерінің біріне айналады.

 Д.Зиябек

Туркістан облысы дін істері баскармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нін

теолог маманы»