Қоғам – бір-біріне ұқсамайтын адамдардан құралған үлкен орта. Әр адамның мінезі, дүниеге көзқарасы, өмірлік тәжірибесі, қызығушылығы мен ұстанымы әртүрлі. Біреу көпшілікпен тез тіл табысса, енді бірі сабырлы әрі тұйық болуы мүмкін. Бір адамның белгілі бір мәселеге қатысты ойы екіншісінің пікірінен өзгеше болуы да табиғи құбылыс. Осындай ерекшеліктерді қалыпты қабылдау, өзгенің қадір-қасиетін төмендетпей, оның құқығы мен таңдауына құрметпен қарау – өркениетті қоғамның маңызды сипаты.

Бейбіт өмірдің беріктігі тек заңдармен немесе экономикалық жетістіктермен өлшенбейді. Оның ең маңызды тіректерінің бірі – адамдар арасындағы өзара сыйластық. Егер қоғам мүшелері бір-бірінің пікірін тыңдауға, түсінуге және қабылдауға ұмтылса, түрлі келіспеушіліктер үлкен дау-жанжалға айналмайды. Керісінше, мәселені ақылмен талқылап, ортақ шешім іздеуге мүмкіндік туады. Сондықтан адамды сыртқы ерекшелігіне немесе көзқарасына қарап бағаламай, оның жеке тұлға екенін мойындау әр азаматтың күнделікті әдетіне айналуы қажет.

Толерантты көзқарас дегеніміз – барлық пікірмен міндетті түрде келісу деген сөз емес. Бұл – өзіңмен келіспейтін адамның да ойын айту құқығын мойындай білуі. Адамның көзқарасы бізге түсініксіз болуы мүмкін, алайда оны бірден қате немесе қауіпті деп бағалау дұрыс емес. Кей жағдайда пікір айырмашылығы мәселенің басқа қырын көруге мүмкіндік береді. Әртүрлі ойлар тоғысқан кезде жаңа идеялар пайда болады, адамдар өз ұстанымдарын қайта қарауға үйренеді.

Мұндай қасиет балалық шақтан қалыптасады. Бала –  қоршаған ортаны ең алдымен отбасы арқылы танып-біледі. Үйде үлкендер өзара әдеппен сөйлесіп, бір – бірінің пікіріне құрмет көрсетсе, бала да сол үлгіні қабылдайды. Керісінше, өзгелерді кемсіту, мазақтау немесе олардың пікірін елемеу қалыпты жағдай ретінде көрсетілсе, мұндай мінез жас адамның санасында орнығуы мүмкін. Сондықтан ата-ана тәрбиесі тек баланың білім алуына немесе тәртібіне ғана емес, оның адамдармен қарым-қатынас жасау мәдениетіне де бағытталуы тиіс.

Қазіргі заманда адамдардың қарым-қатынасы тек күнделікті өмірмен шектелмейді. Әлеуметтік желілер мен түрлі интернет платформалары пікір алмасудың негізгі кеңістіктерінің біріне айналды. Мұнда адамдар өз ойын еркін жеткізе алады. Алайда виртуалды ортада жауапкершіліктің төмендеуі кейде орынсыз сөздер мен агрессияның таралуына әкеледі. Адам экранның ар жағында отырған адамның да сезімі бар екенін ұмытпауы керек. Жеке тұлғаны қорлайтын пікір жазу, жалған ақпарат тарату немесе өзгеше ойлайтын адамды көпшілік алдында кемсіту – мәдениетті қарым-қатынасқа жатпайды.

Түрлі мәдениет өкілдерінің бір ортада өмір сүруі – қоғам үшін үлкен мүмкіндік. Бір халықтың дәстүрі екінші халыққа жаңа қырынан танылуы мүмкін. Әртүрлі салттарды білу адамның дүниетанымын кеңейтеді. Өзге мәдениетті түсінуге тырысқан адам өзінің ұлттық құндылықтарын да тереңірек бағалай бастайды. Себебі салыстыру арқылы адам өз болмысының ерекшелігін жақсырақ түсінеді.

Толеранттылық мәдениеті бір күнде қалыптаспайды. Ол отбасындағы тәрбиеден, мектептегі қарым-қатынастан, достар арасындағы сыйластықтан, қоғамдық ортадағы әдептен және интернеттегі жауапты мінез-құлықтан қалыптасады. Әр адам өзінен бастаса, оның оң әсері айналасына тарайды. Бір адамның сабырлы сөзі екіншісін де сабырға шақыруы мүмкін. Бір адамның жасаған жақсылығы басқа жанға үлгі болуы ықтимал.

Бейбіт қоғамды қалыптастыру – баршаға ортақ міндет. Ол үшін адамдардың бір-бірін өзгертуге емес, түсінуге ұмтылғаны маңызды. Өзгенің құқығын құрметтеу, пікірін тыңдау, ар-намысына тимеу және қиын жағдайда қолдау көрсету арқылы біз күнделікті өмірімізде татулыққа жол ашамыз.

Қорытындылай келе, қоғамның тұрақтылығы әр азаматтың мәдениеті мен жауапкершілігінен басталады. Адамдар арасындағы сыйластық күшейген сайын сенім артады, сенім артқан жерде ынтымақтастық қалыптасады. Ал өзара түсіністік пен құрмет орныққан ортада дау-дамайдың алдын алып, ортақ мақсатқа бірге ұмтылуға мүмкіндік артады. Сондықтан бейбіт болашақ алыстағы арман емес. Ол бүгінгі біздің сөзімізден, әрекетімізден және айналамыздағы адамдарға деген қарым-қатынасымыздан басталады.

 

А.Ілескен

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

теолог маманы