Қазіргі таңда адамзат бұрын-соңды болмаған ғылыми жетістіктерге, технологиялық мүмкіндіктерге және материалдық игіліктерге қол жеткізді. Ақпарат алмасу жеңілдеді, өмір сүру деңгейі артты, әлем бұрынғыдан да жақындай түсті. Алайда осы дамумен қатар адамзат жаңа бір күрделі мәселеге тап болды. Ол – рухани дағдарыс. Бұл дағдарыс экономикалық немесе саяси қиындықтардан да терең, себебі ол адамның ішкі дүниесіне, өмірлік ұстанымына, адамгершілік құндылықтарына әсер етеді. Бүгінде рухани дағдарыс көптеген қоғамдарда байқалады. Оның көріністері ретінде отбасы құндылықтарының әлсіреуі, қатыгездік пен немқұрайлылықтың артуы, жастар арасындағы мақсатсыздық, жалғыздық сезімі, күйзеліс пен депрессияның көбеюі, материалдық құндылықтардың рухани құндылықтардан жоғары қойылуы сияқты құбылыстарды атауға болады.

         Рухани дағдарыс дегеніміз не? Рухани дағдарыс – адамның немесе қоғамның өмірлік құндылықтарынан, моральдық қағидаларынан, рухани негіздерінен алыстауы. Бұл кезде адам сырттай табысты болғанымен, ішкі жан дүниесінде бос кеңістік сезінеді. Өмірдің мәні, мақсат-мұраты, адамгершілік өлшемдері көмескілене бастайды. Рухани дағдарыс көбіне адамның жүрегі мен санасының арасында үйлесім жоғалған кезде пайда болады. Адам материалдық қажеттіліктерін қанағаттандырғанымен, рухани қажеттіліктеріне көңіл бөлмесе, оның өмірінде қанағатсыздық пен мазасыздық пайда болады.

         Дағдарыстың негізгі себептері:

         1.Отбасы институтының әлсіреуі

         Қазақ халқы үшін отбасы әрқашан тәрбиенің, адамгершіліктің және ұлттық құндылықтардың ошағы болған. Алайда қазіргі кезеңде ата-ана мен бала арасындағы рухани байланыс әлсіреп бара жатқанын байқауға болады. Көптеген отбасыларда балалармен ашық әңгімелесу, ұлттық тәрбие беру, рухани құндылықтарды насихаттау азайып келеді. Соның салдарынан жастар өмірлік бағытты әлеуметтік желіден, кездейсоқ ақпарат көздерінен іздейді.

         2.Ақпараттық кеңістіктің ықпалы

         Интернет пен әлеуметтік желілер ақпаратқа қол жеткізуді жеңілдетті. Бірақ пайдалы ақпаратпен бірге зиянды мазмұн да көбейді. Қатыгездік, арсыздық, жалған өмір салтын дәріптеу, тұтынушылық мәдениетті насихаттау адамның санасына әсер етпей қоймайды. Әсіресе жастар үшін бұл үлкен сынақ. Ақпаратты саралай алмау кейде рухани құндылықтардың әлсіреуіне, ұлттық және діни болмыстан алыстауға әкеледі.

         3.Діни сауаттың төмендігі

         Рухани дағдарыстың тағы бір себебі – дінді дұрыс түсінбеу немесе рухани білімнің жеткіліксіздігі. Дін адамның өміріне мән беретін, адамгершілік қағидаларды қалыптастыратын маңызды факторлардың бірі. Бірақ діни сауаттың төмен болуы кейбір адамдарды немқұрайлылыққа немесе керісінше шектен шығуға алып келеді. Шынайы руханият адамды сабырлылыққа, жауапкершілікке, әділдікке және ізгілікке тәрбиелейді.

         Рухани дағдарыстан шығудың жолдары:

         1.Білім мен тәрбиені күшейту

         Нағыз тәрбие тек білім берумен шектелмейді. Ол адамгершілік құндылықтарды қалыптастыруды да қамтиды. Мектепте, отбасында және қоғамда рухани тәрбиеге ерекше көңіл бөлінуі қажет.

         2.Отбасы құндылықтарын нығайту

         Отбасы – рухани тәрбиенің алғашқы мектебі. Ата-ананың балаға бөлетін уақыты, үлгі-өнегесі, ұлттық және адамгершілік құндылықтарды дәріптеуі өте маңызды.

         3.Ұлттық құндылықтарды жаңғырту

         Тіл, дәстүр, тарих және мәдени мұра адамның ұлттық болмысын қалыптастырады. Өз тамырын таныған адам рухани тұрғыдан да берік болады.

         4.Дін мен руханиятқа бет бұру

         Шынайы діни құндылықтар адамды ізгілікке, сабырлыққа, әділдікке шақырады. Руханият адамның жүрегіне тыныштық беріп, өмірдің мәнін түсінуге көмектеседі.

         Қорытындылай келе, қазіргі қоғамдағы рухани дағдарыс – уақытша құбылыс қана емес, болашақ ұрпақтың тағдырына әсер ететін маңызды мәселе. Технология мен экономиканың дамуы қаншалықты маңызды болса, адамның рухани дамуы да соншалықты маңызды. Рухани байлықсыз материалдық жетістік адамды толық бақытқа жеткізе алмайды. Сондықтан бүгінгі қоғамның басты міндеттерінің бірі – рухани құндылықтарды жаңғырту, отбасы тәрбиесін күшейту, жастардың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіру және ұлттық әрі діни мұраларды сақтап қалу. Рухы мықты қоғам ғана болашағын нық сеніммен құра алады.

Ә.Болат

Түркістан облысының дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ–нің

Мақтаарал, Жетісай ауданындағы бөлімінің маманы