Жаңа дәуір – адамзат тарихындағы ғылыми-техникалық прогрестің, ақпараттық технологиялардың және жаһанданудың шарықтау шегіне жеткен кезеңі. Бұл кезең қоғам өмірінің барлық саласын түбегейлі өзгертіп жатыр. Осындай алмағайып заманда әрбір халықтың алдында өз ұлттық болмысын, тілін, ділін, салт-дәстүрі мен рухани құндылықтарын сақтап қалу мәселесі өткір тұр. Жаһандық интеграция мен мәдени біртектілікке (ассимиляцияға) ұмтылу үрдісі күшейген тұста ұлттық болмысты айқындау және оны заман талабына сай жаңғырту – мемлекеттіліктің басты тірегі.

Жаһандану жағдайындағы ұлттық болмыстың сыналануы жаңа дәуірдің басты ерекшелігі – шекаралардың шартты сипат алуы, ақпараттың лезде таралуы және әлемдік мәдени кеңістіктің бірігуі. Бұл оң өзгерістермен қатар, ұлттық құндылықтарға айтарлықтай қатер де төндіреді.

Мәдени экспансия: Басқа өркениеттердің жаппай таралатын мәдени өнімдері (фильмдер, музыка, әлеуметтік трендтер) жас буынның санасына әсер етіп, ұлттық тәрбие мен дүниетанымның бәсеңдеуіне әкеп соғуы мүмкін.

Тілдің қолданыс аясы: Жаһандық тілдердің (ағылшын тілі) үстемдігі ұлттық тілдің ғылыми, технологиялық және ақпараттық ортадағы орнын таррықтыру қаупін тудырады.

Рухани ауытқулар: Дәстүрлі отбасылық және адамгершілік құндылықтардың орын жаңа заманғы индивидуалды көзқарастарға беруі ұлттық тұтастыққа сызат түсіреді.

Алайда жаһандану тек қатер емес, ол – ұлттық мәдениетті әлемдік аренада танытудың, озық тәжірибелерді меңгерудің бірегей мүмкіндігі. Бастысы – жат дүниелерді көзсіз қабылдамай, ұлттық сүзгі арқылы өткізе білу.

Ұлттық болмыстың негізгі компоненттері жаңа дәуірде ұлттық болмысты сақтау үшін оның негізгі тіректерін түсініп, оларды заманауи форматта қайта жаңғырту қажет.

Ана тілі – ұлттың жаны: Тіл тек қарым-қатынас құралы емес, ол – ұлттық ойлау жүйесінің көрінісі. Жаңа дәуірде қазақ тілін цифрлық кеңістікте, ғылым мен IT саласында дамыту – ұлттық болмыстың басты шарты.

Тарихи жад пен сана: Өз тарихын жеттік білетін, бабалар жолы мен ұлттық мұраны қадірлейтін ұрпақ қана жаһандық дауылда төтеп бере алады. Тарихи сананы жаңғырту – манипуляцияларға қарсы басты қалқан.

Дәстүр мен заманауилық ұштасуы: Дәстүрлі мәдениетті музей жәдігері ретінде ғана қалдырмай, оны күнделікті өмірге, дизайнға, өнеркәсіп пен заманауи білім беру жүйесіне интеграциялау маңызды.

Жаңа дәуірдегі ұлттық болмысты дамыту жолдары қазіргі қоғамда ұлттық бірегейлікті нығайту үшін кешенді қадамдар қажет:

«Саналы жаңғыру» саясаты: Рухани жаңғыру идеясын жалғастыра отырып, ұлттық кодты сақтаған күйде заманауи ғылым мен технологияны меңгеру.

Сапалы ұлттық контентті көбейту: Интернет кеңістігінде, әлеуметтік желілерде жастардың қызығушылығына сай келетін сапалы қазақтілді контент (кино, әдебиет, подкаст, ғылыми-танымдық жобалар) өндірісін арттыру.

Патриотизм мен азаматтық ұстаным: Мемлекеттік рәміздерді құрметтеумен қатар, елінің экономикалық, ғылыми және әлеуметтік дамуына үлес қосуды әрбір азаматтың парызы ретінде қалыптастыру.

Қорыта айтқанда, жаңа дәуірдегі ұлттық болмыс – бұл қатып қалған канон емес, ол – үнемі даму үстіндегі, заман талабына бейімделе алатын, сонымен бірге өз түпкі тамырынан ажырамаған динамикалық жүйе. Жаһандық әлемде бәсекеге қабілетті болу үшін тек экономикалық немесе технологиялық тұрғыдан ғана емес, рухани тұрғыдан да мықты болуымыз қажет. Ұлттық болмысты сақтау – өткенді мақтау ғана емес, болашақ ұрпаққа тұрақты, қуатты және рухы биік ел мұрасын қалдырудың кепілі.

 Б.Абдрахман

Түркістан облысы дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ – нің

теолог маманы