Қазақ халқының болмысы – ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүр, ұлттық тәрбие, тіл, діл, өнер мен рухани құндылықтардың тұтас көрінісі. Қазақы болмыс бір ғана әдетпен немесе белгілі бір дәстүрмен шектелмейді. Оның өзегінде үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, ағайынмен араны үзбеу, қонақты құрметтеу, туған жерді қадірлеу, сөзге тоқтау және елдің бірлігін жоғары қою сияқты қасиеттер жатыр. Бұл құндылықтар заман өзгерген сайын жаңаша сипат алғанымен, өзінің мәнін жоғалтпауы тиіс.                    

Бүгінгі қоғамдағы қазақы болмысты күнделікті өмірден анық байқауға болады. Отбасындағы үлкенге ізет көрсету, ата-әженің батасын алу, алыстан келген ағайынмен қауышу, қуаныш пен қайғыны бірге бөлісу – халқымыздың өмір салтында әлі де берік сақталған дәстүрлер. Қонақжайлық та қазақы мәдениеттің айрықша белгісі ретінде жалғасын тауып келеді. Қазіргі таңда дастарқан жаюдың үлгісі өзгергенімен, келген адамды құрметпен қарсы алып, төр ұсыну, дәм татқызу сияқты ізгі дәстүрлердің маңызы кеміген жоқ.       

Сонымен қатар бүгінгі қазақы болмыс бұрынғыдан өзгеше әлеуметтік ортада қалыптасып жатыр. Жаһандану, ақпараттық технологиялардың дамуы, әлеуметтік желілердің кең таралуы жастардың дүниетанымына елеулі әсер етуде. Әлемнің түрлі мәдениеттері бір-біріне жақындаған уақытта ұлттық ерекшелікті сақтау бұрынғыдан да маңызды бола түсті. Дегенмен ұлттық болмысты сақтау – заман жаңалығынан бас тарту деген сөз емес. Керісінше, заманауи мүмкіндіктерді пайдалана отырып, ұлттық құндылықтарды жаңа ортада дәріптеу – бүгінгі ұрпақтың міндеті.                      

Қазақы болмыстың маңызды негіздерінің бірі – ана тілі. Тіл арқылы халықтың тарихы, дүниетанымы, ойлау жүйесі мен рухани мұрасы ұрпақтан ұрпаққа жетеді. Сондықтан қазақ тілін құрметтеу – ұлттық болмысты құрметтеудің бір көрінісі. Отбасында қазақша сөйлесу, балаға ұлттық ұғымдардың мәнін түсіндіру, мақал-мәтелдер мен шешендік сөздерді үйрету арқылы ұлттық сананы қалыптастыруға болады.Бүгінгі жас ұрпақтың бойындағы қазақы болмыс оның білімге ұмтылысымен, еңбекқорлығымен, үлкенге құрметімен, ел тарихына қызығушылығымен және қоғам алдындағы жауапкершілігімен де көрінеді.                                                                 

Ұлттық құндылық дегеніміз тек дәстүрлі киім кию немесе салттық рәсімдерді орындау емес. Оның терең мәні – адамгершілікті, ар-ұятты, адалдықты, намысты және отбасына деген жауапкершілікті өмірлік ұстанымға айналдыру.Қазақы болмысты сақтаудың ең берік жолы – оны отбасынан бастау.                      Бала үлкеннің сөзін тыңдап, кішіге қамқор болуды, дастарқан басындағы әдепті, туған-туыспен қарым-қатынасты, ел мен жерді құрметтеуді күнделікті ортадан көріп өссе, бұл қасиеттер оның табиғи болмысына айналады. Мектеп пен қоғам да осы тәрбиені толықтырып, ұлттық құндылықтарды қазіргі заман талабымен сабақтастыра білуі қажет.        

Қазақы болмыс өткеннің естелігі емес, бүгінгі өмірде жалғасып жатқан рухани сабақтастық. Оның сыртқы көрінісі заманға қарай өзгеруі мүмкін, бірақ ішкі өзегі – ұлттық сана, адамгершілік, үлкенге құрмет, кішіге ізет, елге деген сүйіспеншілік өзгеріссіз қалуы керек. Өткенін құрметтеп, бүгінін бағалап, болашағын ойлаған ұрпақ қана ұлттық болмысты жаңа биікке көтере алады. Сондықтан қазақы болмысты сақтау әр адамның күнделікті ісінен, сөзінен қарым-қатынасынан және тәрбиесінен басталады.

 

     Н.Дүйсебай

    Түркістан облысы дін істері басқармасы

    «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ           

    теолог маманы