Қазіргі жаһандану дәуірінде қоғамның қауіпсіздігіне қатер төндіретін құбылыстардың бірі – экстремизм. Ол белгілі бір мемлекетке немесе аймаққа ғана тән мәселе емес, бүкіл адамзатқа ортақ қауіп болып саналады. Экстремистік көзқарастар адамдарды бір-біріне қарсы қоюға, қоғамдағы тұрақтылықты бұзуға, заң мен тәртіпті әлсіретуге бағытталады. Сондықтан мұндай теріс идеологияларға қарсы күрес тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Бұл – отбасының, білім беру ұйымдарының, діни институттардың, бұқаралық ақпарат құралдарының және әрбір азаматтың ортақ жауапкершілігі. Экстремизмге қарсы ең мықты қорғаныс – адамның ішкі дүниесінде қалыптасқан дұрыс дүниетаным. Егер адам бала кезінен дұрыс тәрбие алып, сапалы біліммен сусындаса, ол жалған ақпаратты шынайы деректен ажырата алады, кез келген пікірді сын тұрғысынан бағалап, асығыс шешім қабылдамайды. Мұндай тұлға өз ұстанымын заңға, адамгершілікке және ұлттық құндылықтарға негіздейді. Сондықтан білім мен тәрбие экстремизмге қарсы қоғамдық иммунитеттің негізгі тірегі болып есептеледі.                    Отбасы – адамның алғашқы тәрбиесін қалыптастыратын орта. Баланың мінез-құлқы, адамдармен қарым-қатынасы, үлкенді сыйлауы, кішіге қамқор болуы, Отанға деген сүйіспеншілігі ең алдымен отбасында қалыптасады. Егер ата-ана баласына мейірім көрсетіп, оның пікірін тыңдап, дұрыс бағыт беріп отырса, бала өзін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінеді. Керісінше, немқұрайлық, бақылаудың жоқтығы немесе тәрбиедегі олқылықтар жасөспірімнің бөтен идеологиялардың ықпалына түсуіне себеп болуы мүмкін. Мектеп пен жоғары оқу орындарының да атқаратын рөлі ерекше. Білім беру ұйымдары тек пәндік білім берумен шектелмей, оқушылар мен студенттердің азаматтық жауапкершілігін, құқықтық сауаттылығын және сыни ойлау қабілетін дамытуы қажет.                   

Сыни  ойлайтын адам әлеуметтік желілерде немесе басқа ақпарат көздерінде таралған кез келген мәліметке бірден сене салмайды. Ол ақпараттың қайдан шыққанын, оның мақсатын және шынайылығын саралайды. Бұл қасиет қазіргі цифрлық қоғамда аса маңызды.Ақпараттық кеңістіктің қарқынды дамуы экстремистік идеялардың таралу тәсілдерін де өзгертті. Бұрын мұндай идеологиялар жабық топтар арқылы насихатталса, бүгінгі күні интернет пен әлеуметтік желілер олардың негізгі құралына айналды. Әсіресе жастардың интернетті белсенді пайдалануы оларды түрлі жалған уағыздар мен манипуляциялық ақпараттардың ықпалына түсіру қаупін арттырады. Сондықтан цифрлық сауаттылықты дамыту–экстремизмнің алдын алудың маңызды бағыттарының бірі.                                  

Жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру да ерекше маңызға ие. Спортпен айналысу, кітап оқу, өнерге қызығу, ғылыми жобаларға қатысу, еріктілік қызметпен айналысу – мұның бәрі адамның өзін дамытуына ықпал етеді. Белсенді өмір салтын ұстанатын жастар қоғамға пайдалы істермен айналысып, теріс ағымдардың ықпалына сирек түседі. Сондықтан жастар саясаты олардың шығармашылық және интеллектуалдық әлеуетін дамытуға бағытталуы қажет.Ұлттық құндылықтар да экстремизмге қарсы рухани қалқан қызметін атқарады. Қазақ халқы ғасырлар бойы бейбітшілікке, өзара құрметке, үлкенді сыйлауға, қонақжайлыққа және ынтымаққа ерекше мән берген. Бұл құндылықтар адамдарды бірлікке шақырады. Өзінің тарихын, мәдениетін және дәстүрін құрметтейтін азамат өзге халықтардың мәдениетіне де сыйластықпен қарайды. Мұндай көзқарас қоғамдағы келісім мен тұрақтылықтың сақталуына ықпал етеді.Дін де адамдарды мейірімділікке, әділдікке, сабырлыққа және бейбітшілікке үндейді. Алайда дінді дұрыс түсінбеу немесе діни білімнің жеткіліксіздігі кейбір адамдардың радикалды көзқарастардың ықпалына түсуіне себеп болуы мүмкін. Сол себепті діни сауаттылықты арттыру маңызды. Азаматтар діни мәселелер бойынша сенімді әрі ресми ақпарат көздеріне жүгініп, күмәнді уағызшылардың немесе белгісіз интернет парақшаларының пікіріне ермеуі қажет. Құқықтық мәдениетті қалыптастыру да экстремизмнің алдын алудың тиімді жолдарының бірі. Әрбір азамат өзінің құқықтары мен міндеттерін жақсы білуі тиіс.                                                                                             

Заңды құрметтеу, қоғамдық тәртіпті сақтау және өзгелердің құқықтарына құрметпен қарау – тұрақты қоғамның басты белгілері. Заң үстемдігі сақталған жерде экстремистік әрекеттердің таралуына мүмкіндік азаяды. Экстремизмге қарсы қоғамдық иммунитет тек ақпарат берумен ғана қалыптаспайды. Ол адамның күнделікті өміріндегі тәжірибесімен, тәрбиесімен, алған білімімен және айналасындағы әлеуметтік ортаның ықпалымен қалыптасады. Сондықтан бұл бағыттағы жұмыстар үздіксіз жүргізілуі керек. Мемлекет, қоғам және отбасы өзара ынтымақтастықта болған жағдайда ғана жастардың бойында жауапкершілік, патриотизм және адамгершілік қасиеттер нығая түседі.Қазіргі таңда әрбір азамат қоғамдағы тұрақтылық пен бейбітшіліктің сақталуына өз үлесін қоса алады. Ол үшін өз білімін үнемі жетілдіріп, ақпаратты талдай білуі, заңды құрметтеуі, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды жоғары бағалауы қажет. Осындай қасиеттер қалыптасқан кезде экстремистік идеологиялар адамдардың санасына әсер ете алмайды.                                                           

Қорытындылай келе, экстремизмге қарсы тұрудың ең тиімді жолы – күш қолдану емес, саналы ұрпақ тәрбиелеу. Білімді, мәдениетті, отаншыл және жауапкершілігі жоғары азаматтар көбейген сайын қоғамның қауіпсіздігі де нығая түседі. Сондықтан білім мен тәрбиеге инвестиция салу – тек жеке адамның болашағына емес, бүкіл мемлекеттің бейбіт әрі тұрақты дамуына салынған инвестиция болып табылады. Саналы ұрпақ – қауіпсіз қоғамның кепілі, ал сапалы білім мен өнегелі тәрбие – сол қоғамның берік іргетасы.

 

Е.Ештай

 

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің                                              

бөлім маманы