Қазіргі цифрлық дәуірде интернет пен әлеуметтік желілер азаматтардың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Олар ақпарат алуға, білім алуға, еңбек қызметін жүзеге асыруға және қарым-қатынас жасауға кең мүмкіндік береді. Сонымен қатар интернет кеңістігі қоғамға қауіп төндіретін түрлі заңсыз әрекеттердің таралуына да қолайлы орта қалыптастырып отыр. Солардың бірі – деструктивті діни ағымдардың интернет арқылы адамдарды үгіттеп тарту әрекеттері.

Интернет арқылы үгіттеп тарту – интернет ресурстары мен цифрлық байланыс құралдарын пайдалану арқылы адамның сеніміне кіріп, оны заңсыз немесе қоғамға қауіпті идеологияны қабылдауға психологиялық тұрғыдан бейімдеу процесі. Деструктивті діни ағымдар бұл тәсілді өз қатарына жаңа мүшелер тартудың негізгі құралдарының бірі ретінде қолданады. Олар өздерінің шынайы мақсатын бастапқы кезеңде ашық білдірмейді. Алдымен әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде, бейнеплатформаларда немесе ойын чаттарында байланыс орнатып, адамның сеніміне кіруге ұмтылады.

Мұндай топтардың өкілдері өздерін дінге жанашыр азамат, қайырымдылық ұйымының мүшесі, ерікті, кәсіпкер немесе кеңесші ретінде таныстыруы мүмкін. Олар адамға жанашырлық танытып, қолдау көрсеткендей әсер қалдырады. Кейіннен жабық чаттарға қосылуға, белгілі бір дәрістерді ғана тыңдауға, жекелеген уағызшылардың материалдарын қарауға немесе өзге ақпарат көздерінен бас тартуға шақырады.

Деструктивті діни ағымдардың негізгі белгілерінің бірі – дәстүрлі діни құндылықтарды бұрмалай түсіндіру, қоғам мен мемлекеттің заңдарын теріске шығаруға бейімдеу, азаматты отбасынан және қалыптасқан әлеуметтік ортасынан оқшаулауға ұмтылу. Кейбір жағдайларда олар өзге көзқарастарға төзбеушілік қалыптастырып, радикалды идеяларды қабылдатуға әрекет етеді.

Жастар мұндай қауіпке барынша бейім әлеуметтік топтардың бірі болып саналады. Жасөспірімдер мен студенттер интернетті белсенді пайдаланады, жаңа таныстықтарға ашық келеді және әлеуметтік желілердегі ақпараттың шынайылығын әрдайым тексере бермейді. Сондықтан олардың медиасауаттылығын, құқықтық мәдениетін және діни сауаттылығын қалыптастырудың маңызы зор.

Интернет арқылы үгіттеп тартумен айналысатын адамдардың ортақ белгілері байқалады. Олар қысқа уақыт ішінде сенімге кіруге тырысады, адамның жеке өмірі мен дүниетанымы туралы жиі сұрақтар қояды, өзге адамдармен қарым-қатынасты шектеуге кеңес береді, әңгімелесудің құпия сақталуын талап етеді және тек өздері ұсынатын ақпарат көздеріне ғана сенуге шақырады. Сонымен қатар ресми діни ұйымдар мен мемлекеттік мекемелердің қызметіне негізсіз күмән келтіруі немесе оларды жоққа шығаруы мүмкін. Осындай белгілер байқалған жағдайда мұндай байланыстарды дереу тоқтатып, пайдаланушыны бұғаттау ұсынылады.

Қазақстан Республикасы – зайырлы әрі құқықтық мемлекет. Қазақстан Республикасының Конституциясында әрбір азаматтың ар-ождан және діни сенім бостандығына кепілдік берілген. Сонымен бірге заңнама қоғамдық қауіпсіздікке, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына және қоғамдық келісімге қатер төндіретін заңсыз әрекеттерге жол бермейді. Осыған байланысты діни мазмұндағы ақпаратты тек ресми және сенімді ақпарат көздерінен алу маңызды.

Діни мәселелер бойынша азаматтардың діни сауаттылығы ерекше маңызға ие. Діни сипаттағы сұрақтар туындаған жағдайда ресми тіркелген діни бірлестіктердің өкілдеріне, білікті теологтер мен дінтанушыларға жүгінген жөн. Интернет кеңістігіндегі әрбір діни парақша немесе ақпараттық арна сенімді ақпарат көзі болып табылмайтынын естен шығармаған дұрыс.

Интернет арқылы үгіттеп тартудан сақтанудың негізгі шаралары мыналар:

• әлеуметтік желілерде жеке деректерді жарияламау;
• белгісіз адамдармен күмәнді діни немесе идеологиялық тақырыптар бойынша байланысқа түспеу;
• жабық чаттар мен белгісіз топтарға қосылмау;
• алынған ақпаратты бірнеше сенімді дереккөз арқылы тексеру;
• сыни ойлау қабілетін дамыту;
• пайдаланушы аккаунттарын екі факторлы аутентификация арқылы қорғау;
• күмәнді үгіт-насихат немесе психологиялық қысым байқалған жағдайда байланысты дереу тоқтатып, қажет болған кезде құқық қорғау органдарына хабарлау.

Интернет арқылы үгіттеп тартудың алдын алу – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, ата-аналардың, педагогтердің, дінтанушылардың, теологтердің және әрбір азаматтың ортақ міндеті. Отбасында ашық қарым-қатынас қалыптастыру, жастардың интернеттегі белсенділігіне назар аудару, олардың құқықтық және діни сауаттылығын арттыру мұндай қауіптердің алдын алуға ықпал етеді.

Қорытындылай келе, деструктивті діни ағымдардың интернет арқылы адамдарды үгіттеп тарту әрекеттері қазіргі қоғам үшін өзекті қауіптердің бірі болып табылады. Олар адамның сеніміне психологиялық ықпал ету, жалған діни түсініктерді тарату және ақпараттық манипуляция жасау арқылы өз қатарына жаңа мүшелер тартуға ұмтылады. Мұндай қатердің алдын алудың тиімді жолы – азаматтардың діни және құқықтық сауаттылығын арттыру, ақпаратты тек ресми әрі сенімді дереккөздерден алу, сыни ойлау қабілетін дамыту және интернет кеңістігінде жауапты мінез-құлық қалыптастыру. Саналы таңдау мен шынайы ақпарат қана азаматтарды деструктивті идеологиялардың ықпалынан қорғап, қоғамдағы тұрақтылық пен қоғамдық келісімді нығайтуға мүмкіндік береді.

 

  Г.Бекжан

Түркістан облысы дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ           

теолог маманы