Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан өмірлік тәжірибесі мен даналығын танытатын мақал-мәтелдері аз емес. Соның ішінде «Сақтықта қорлық жоқ» деген нақылдың мәні ерекше. Бұл – адамды әрбір қадамын ойланып басуға, кез келген іске жауапкершілікпен қарауға, айналасындағы жағдайларды ақыл таразысына салып бағалауға үндейтін өмірлік қағида.

Сақтық дегеніміз – қорқақтық немесе өзгеге сенбеу емес. Сақтық – адамның көрегендігі, парасаттылығы және өмірлік тәжірибесі. Өйткені өмірде кез келген жағдайдың алдын ала болжап білу мүмкін емес. Кейде адамның аңғалдығы, асығыстығы немесе орынсыз сенім артуы үлкен қиындықтарға себеп болуы мүмкін. Сондықтан дана халқымыз «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» деп, әрбір істі бастамас бұрын оның салдарын ойлауға шақырған.

Бүгінгі қоғамда бұл мақалдың маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Әсіресе ақпараттық технологиялар дамыған заманда адам тек күнделікті өмірде ғана емес, интернет кеңістігінде де сақ болуы қажет. Әлеуметтік желілерде жалған ақпарат, алаяқтық ұсыныстар, күмәнді жарнамалар мен адамдардың сеніміне кіріп, пайда табуды көздейтін әрекеттер жиі кездеседі. Кейбіреулер тексерілмеген ақпаратқа сеніп, оны өзгелерге таратады. Ал енді біреулер бейтаныс адамдардың сөзіне еріп, өзіне және отбасына зиян келтіретін шешімдер қабылдайды. Мұндай жағдайларда ақпаратты бірнеше дереккөзден тексеру, кез келген ұсынысқа бірден келіспеу және жеке мәліметтерді қорғау – сақтықтың қарапайым көрінісі.

Адамдар арасындағы қарым-қатынаста да сақтықтың орны ерекше. Әрбір кездескен адамға бірдей сенім арту дұрыс емес. Адамның шынайы болмысын оның сөзіне ғана қарап емес, ісіне, мінезіне және уақыт өте келе қалыптасатын қарым-қатынасына қарап бағалаған жөн. Дегенмен бұл өзгелердің бәріне күдікпен қарау деген сөз емес. Сенім мен сақтық бір-біріне қайшы ұғымдар емес. Керісінше, ақылға негізделген сенім адамның қарым-қатынасын нығайтады.

Тарихқа көз жүгіртсек, талай ел мен халықтың басына түскен қиындықтарға кейде орынсыз сенім, ішкі алауыздық және сақтықтың жетіспеуі себеп болғанын көреміз. Адам жеке өмірінде де, қоғамдық қызметінде де шешім қабылдағанда оның ертеңгі салдарын ескергені дұрыс. Әсіресе қызметте, кәсіпте, қаржылық мәселелерде және қоғамдық қатынастарда асығыстыққа жол бермеу – үлкен жауапкершіліктің белгісі.

Дінімізде де сақтық пен байыптылыққа ерекше мән беріледі. Құран Кәрімде: «Егер бір бұзақы сендерге хабар жеткізсе, оны анықтап алыңдар» деген мағынадағы аят бар («Хужурат» сүресі, 6-аят). Бұл аят кез келген ақпаратты тексермей қабылдамаудың, жалған мәліметке сүйеніп шешім шығармаудың маңызын көрсетеді. Демек, сақтық – тек тұрмыстық тәжірибеден туған ұстаным ғана емес, діни-адамгершілік тұрғысынан да құпталатын қасиет.

Алайда сақтықты шектен тыс күмәншілдікпен шатастырмаған жөн. Барлық адамнан қауіп іздеп, әрбір істен жамандық күту де дұрыс емес. Сақтық адамның әрекетін тежейтін қорқынышқа емес, дұрыс шешім қабылдауына көмектесетін ақылға негізделуі керек. Батылдық пен сақтық қатар жүргенде ғана адам өз мақсатына сенімді қадам жасай алады.

Қорыта айтқанда, «Сақтықта қорлық жоқ!» – әрбір ұрпақтың жадында сақталуы тиіс өмірлік өсиет. Адамның ақылдылығы тек батыл әрекет етуімен емес, қандай жағдайда тоқтау керектігін, кімге сенуге болатынын және қандай шешімнің соңы неге апаратынын білуімен де өлшенеді. Сондықтан әрбір ісімізде асығыстықтан аулақ болып, ақылға жүгініп, жауапкершілікпен әрекет еткеніміз жөн. Өйткені сақтық жасаған адам қорлық көрмейді, керісінше, талай өкініштің алдын алады.

Сақтық – әлсіздіктің емес, ақылдылықтың белгісі.

 

 Д. Зиябек

Түркістан облысының дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің           

теолог маманы