Бүгінгі таңда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адамзат өміріне зор жеңілдіктер мен кең мүмкіндіктер әкелгенімен, жаңа сипаттағы ғаламдық қауіптердің де пайда болуына түрткі болды. Солардың ішіндегі ең күрделісі әрі қоғамның тұрақтылығына тікелей қатер төндіретіні — кибершабуылдар мен ғаламтор кеңістігінде өріс алған діни экстремизм идеялары. Жылдам әрі шекарасыз ақпарат алмасу мүмкіндігін теріс пиғылды деструктивті ұйымдар өздерінің жат идеологиясын таратуға, жастарды арбауға және радикалды көзқарастарды насихаттауға белсенді түрде пайдаланып отыр. Осы орайда, кибердәуірде діни экстремизммен күресу тек құқық қорғау өкілдерінің ғана емес, бүкіл қоғамның, білім беру жүйесі мен әрбір азаматтың алдында тұрған стратегиялық маңызы бар міндетке айналды.

Цифрлық ортада экстремистік топтар бірнеше қауіпті бағытты шебер қолданады. Алдымен, Telegram, WhatsApp, TikTok, Facebook сияқты әлеуметтік желілер мен түрлі жабық чаттар арқылы психологиялық ықпал ету және деструктивті материалдар тарату әрекеттері кең тараған. Оған қоса, психологиялық дағдарысқа түскен, өмірде өз орнын таппай жүрген немесе қаржылық қиындықтары бар жастарды нысаналы түрде анықтап, оларға арнайы психологиялық арбау әдістерін қолдану жиіледі. Идеологиялық өнімдерді сапалы видеороликтер, инфографикалар, тіпті онлайн ойындар элементтері арқылы тартымды етіп ұсыну да жастардың санасын улаудың пәрменді құралына айналды. Сонымен қатар, Даркнет желілері мен анонимді крипто-әмияншаларды пайдалану арқылы экстремистік әрекеттерді жасырын қаржыландыру киберкеңістіктегі күресті одан әрі күрделілендіре түсуде.

Осы қауіп-қатерлерге қарсы тұру үшін цифрлық ортадағы күрес жүйелі де кешенді сипатта жүргізілуі тиіс. Ең алдымен, заманауи технологиялық және IT-шешімдерді кеңінен енгізу қажет. Жасанды интеллект пен үлкен деректерді (Big Data) талдау арқылы әлеуметтік желілердегі деструктивті кілт сөздерді, радикалды контентті автоматты түрде анықтап, бұғаттау жүйелерін жетілдіру маңызды. Ақпараттық кеңістікке сағат сайын кибербарлау мен мониторинг жүргізу күмәнді сайттар мен жабық арналардың көзін уақтылы жоюға мүмкіндік береді. Одан бөлек, электронды әмияншалар мен криптовалюта транзакцияларын блокчейн арқылы бақылау экстремизмді қаржыландыру жолдарын кесуде үлкен рөл атқарады.

Дегенмен, тек бұғаттау мен тыйым салумен шектелу жеткіліксіз. Идеологиялық контентке қарсы пәрменді, сапалы балама ағартушылық контент ұсыну —  «қарсы нарратив» стратегиясының негізгі өзегі. Дәстүрлі діни құндылықтарды, толеранттылық пен ұлттық мәдениетті заманауи форматта, атап айтқанда подкасттар, қысқа бейнероликтер мен танымдық материалдар түрінде кеңінен насихаттау қажет. Сондай-ақ, радикалды топтардан райынан қайтқан жандардың шынайы сұхбаттары мен тәжірибелерін бөлісу де азаматтардың дұрыс таңдау жасауына зор ықпал етеді.

Бұдан өзге, ең негізгі қорғаныс қабырғасы — бұл халықтың, әсіресе жастардың ақпараттық гигиенасы мен медиасауаттылығын арттыру. Мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында сыни ойлауды, фактчекингті және күмәнді ақпараттарды ажырату дағдыларын қалыптастыру қажет. Желі қолданушылары кез келген діни сипаттағы ақпаратқа күмәнмен қарап, оның ресми діни басқармалар мен сенімді дереккөздерден алынғанына көз жеткізуді әдетке айналдыруы тиіс.

Сонымен қатар, киберқылмыспен күресте халықаралық ынтымақтастық пен мемлекеттік-жекеменшік серіктестік айрықша орын алады. Google, Meta, Telegram, ByteDance сияқты ірі IT-гиганттармен тығыз байланыс орнатып, деструктивті контентті жою тетіктерін жеделдету және Интерпол, ШҰҰ, БҰҰ сияқты халықаралық ұйымдармен жедел ақпарат алмасу процестерін күшейту қажет.

Қорытындылай келе, кибердәуірдегі діни экстремизммен күрес тек технологиялық бұғаттаулармен шектелмейтін күрделі процесс. Идеологияны тек сапалы идеямен, терең біліммен және салауатты санамен ғана жеңуге болады. Саналы, медиасауатты және сыни ойлай алатын қоғам қалыптастыру, заманауи ақпараттық майданда белсенді ағартушылық жүргізу арқылы ғана біз ғаламтор кеңістігін қауіпсіз, өркениетті және қауіпсіз даму аумағына айналдыра аламыз.

 Д.Арынбек

Түркістан  облысының дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

маманы