Қазақ халқының рухани мұрасы – ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық құндылықтардың, салт-дәстүрлердің, дүниетанымның және адамгершілік қағидалардың жиынтығы. Ол ұлттың тарихи жадын сақтап қана қоймай, бүгінгі қоғамның мәдени дамуына да негіз болады. Әрбір халықтың өзіндік болмысын айқындайтын басты ерекшелігі оның өткен тарихымен, мәдениетімен және ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан өнегелі жолымен тығыз байланысты. Сондықтан ұлттық мұраны сақтау – өткенге құрмет көрсету ғана емес, болашаққа бағытталған маңызды міндет.

Қазақ халқының рухани қазынасында үлкенге құрмет, кішіге ізет, отансүйгіштік, адалдық, сабырлылық пен бірлік секілді қасиеттер ерекше орын алады. Бұл ұстанымдар халықтың күнделікті тұрмыс-тіршілігінде, ауыз әдебиетінде, мақал-мәтелдерінде және ата-бабадан қалған өсиеттерінде көрініс тапқан. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген халық даналығы тәрбиенің адам өміріндегі маңызын айқын көрсетеді. Отбасында берілген тәлім мен қоғамда қалыптасқан өнеге тұлғаның мінез-құлқына, көзқарасына және өмірлік ұстанымына тікелей ықпал етеді.

Ұлттық мәдениеттің қалыптасуына қазақтың ұлы ойшылдары мен ағартушыларының еңбектері зор үлес қосты. Абай Құнанбайұлының қара сөздерінде көтерілген білім, еңбек, ғылым, ар-ұят және адамгершілік мәселелері қазіргі кезеңде де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Оның адамды кемелдікке жетелейтін ойлары жас ұрпақтың дүниетанымын кеңейтіп, өзін-өзі дамытуға ынталандырады. Ал Шоқан Уәлихановтың ғылыми ізденістері мен Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық қызметі білім мен өркениеттің қоғам дамуындағы орнын айқындады. Олардың мұрасы – ұлттық сананың өсуіне ықпал ететін құнды рухани негіз.

Уақыт өткен сайын қоғамның өмір сүру салты, ақпарат алмасу тәсілдері және әлеуметтік қатынастары өзгеріске ұшырайды. Бүгінгі таңда технологиялық жетістіктер, жаһандану үдерісі мен цифрлық кеңістіктің дамуы адамның ойлау жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. Мұндай жағдайда заманауи сана қалыптастыру мәселесі ерекше маңызға ие. Заманауи сана дегеніміз – уақыт талабына бейімделе алатын, жаңашылдықты қабылдайтын, сыни тұрғыдан ойлайтын және өз әрекетіне жауапкершілікпен қарайтын азаматтық көзқарас.

Алайда жаңашылдыққа ұмтылу ұлттық ерекшеліктерден бас тартуды білдірмейді. Керісінше, өркениетті қоғамның маңызды белгілерінің бірі – тарихи тамырын сақтай отырып, әлемдік өзгерістерге бейімделу. Өзінің тілін, мәдениетін, тарихын қадірлейтін адам ғана басқа халықтардың құндылықтарына құрметпен қарай алады. Осы тұрғыдан алғанда, ұлттық болмыс пен заманауи көзқарас бір-біріне қайшы ұғымдар емес, қайта өзара толықтыратын маңызды бағыттар болып саналады.

Қазіргі жас буынның алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі – дәстүрлі құндылықтарды жаңа заманның мүмкіндіктерімен ұштастыру. Білім алу, кәсіби біліктілікті арттыру, ғылым мен технологияны меңгеру, қоғамдық бастамаларға белсенді қатысу – саналы азамат қалыптастырудың негізгі алғышарттары. Сонымен қатар әлеуметтік желілер мен ақпараттық платформаларды тиімді пайдалану, жалған мәліметтерді ажырата білу, ақпаратқа сыни көзқараспен қарау да маңызды қабілеттердің қатарына жатады.

Қорытындылай келе, рухани мұра мен заманауи сана – бір-бірімен тығыз сабақтасқан ұғымдар. Өткеннің өнегесін бағалау бүгінгі күннің талаптарын дұрыс түсінуге, ал жаңа мүмкіндіктерді игеру ұлттық құндылықтарды келешекке жеткізуге жол ашады. Тарихи жады берік, білімі терең, дүниетанымы кең ұрпақ қана елдің тұрақты дамуына үлес қоса алады. Сондықтан ата-бабадан қалған асыл қазынаны сақтау, оны заман талабына сай жаңғырту және келесі буынға жеткізу – баршамызға ортақ жауапкершілік. Рухани тамырынан нәр алған, сонымен қатар жаңашылдыққа ашық қоғам ғана жарқын болашаққа нық қадам жасай алады.

 

 А.Ілескен

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ – нің

теолог маманы