Қазіргі цифрлық дәуірде ақпарат тарату бұрынғыдан әлдеқайда жеңіл әрі жылдам жүзеге асады. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер және түрлі интернет платформалар арқылы кез келген адам ақпаратты санаулы секунд ішінде мыңдаған адамға жеткізе алады. Алайда мұндай мүмкіндіктермен қатар жалған, бұрмаланған немесе расталмаған мәліметтердің таралу қаупі де артып келеді.

Жалған ақпарат қоғамдық пікірге кері ықпал етіп қана қоймай, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделеріне нұқсан келтіруі, мемлекеттік органдардың қызметіне деген сенімнің төмендеуіне, қоғамда негізсіз үрей мен дүрбелеңнің қалыптасуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан ақпараттық кеңістіктегі жауапкершілік – әрбір интернет пайдаланушысына ортақ міндет.

Ақпаратты жариялау немесе өзгелерге жолдау алдында оның сенімділігіне көз жеткізу қажет. Белгісіз дереккөздерден тараған хабарламаларға, өңделген бейнематериалдарға, жалған фотосуреттерге және арандатушылық сипаттағы жарияланымдарға сыни көзқараспен қарау маңызды. Әсіресе ресми органдардың атынан таратылатын ақпараттың түпнұсқалығын тексеру – жалған ақпараттың алдын алудың тиімді тәсілдерінің бірі.

Қазақстан Республикасының заңнамасында көрінеу жалған ақпарат таратқаны үшін жауапкершілік белгіленген. Мұндай құқық бұзушылықтың салдарына қарай кінәлі тұлғалар әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Заң талаптарын сақтау – қоғамдық тәртіпті, азаматтардың құқықтары мен мемлекет мүддесін қорғаудың маңызды тетігі.

Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі. Әрбір азамат медиа сауаттылықты арттырып, ақпаратты тек ресми және сенімді дереккөздерден алуға, сондай-ақ күмәнді мәліметтерді таратудан бас тартуға тиіс.

Саналы ақпарат тұтыну, заң талаптарын сақтау және ақпараттық мәдениетті қалыптастыру – қауіпсіз, тұрақты әрі жауапты қоғам құрудың маңызды алғышарттарының бірі. Ақпараттың шынайылығы – қоғамдағы тұрақтылық пен қоғамдық сенімнің маңызды негіздерінің бірі. Бүгінде әлеуметтік желілерде түрлі хабарламалар, бейнематериалдар мен фотосуреттердің жылдам таралуы олардың мазмұнының дұрыстығына әрдайым кепіл бола бермейді. Осыған байланысты әрбір азаматтың ақпаратпен жұмыс істеу мәдениеті ерекше маңызға ие.

Кейбір жағдайларда ескі ақпарат жаңа оқиға ретінде жарияланып, бейнематериалдар немесе фотосуреттер контекстен тыс ұсынылады. Сондай-ақ жалған аккаунттар мен күмәнді парақшалар арқылы шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер әдейі таратылуы мүмкін. Мұндай әрекеттер қоғамда жаңсақ пікір қалыптастырып, азаматтарды адастыруға және әлеуметтік тұрақтылыққа кері әсерін тигізеді.

Ақпараттық кеңістіктегі қауіпсіздікті қамтамасыз етудің тиімді жолдарының бірі – медиа сауаттылықты дамыту. Ақпараттың жарияланған күніне, авторына, дереккөзіне және бірнеше ресми ақпарат құралдарында расталуына назар аудару жалған мәліметтің таралуының алдын алуға көмектеседі. Қазақстан Республикасының заңнамасы көрінеу жалған ақпарат таратуға жол бермейді. Мұндай құқыққа қайшы әрекеттер заңда белгіленген тәртіппен жауапкершілікке әкеп соғады. Сондықтан әрбір азамат ақпарат тарату кезінде заң талаптарын сақтап, қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінуі қажет. Ақпараттық мәдениетті қалыптастыру – қауіпсіз қоғамның маңызды шарттарының бірі. Сенімді ақпаратты таңдау, жалған мәліметтің таралуына жол бермеу және заң талаптарын сақтау – әрбір азаматтың ортақ міндеті.

 

 Ұ.Тұрсын

 

Түркістан облысының дін істері басқармасының 

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы»

КММ-нің маманы