Қазіргі қоғамда діни сана мен зайырлы көзқарас адам өмірінің маңызды құрамдас бөліктері болып табылады. Олар жеке тұлғаның дүниетанымын қалыптастыруда, қоғамдық қатынастарды реттеуде және мәдени құндылықтарды сақтауда ерекше рөл атқарады.Діни сана – адамның діни сенімдерге, құндылықтар мен қағидаларға негізделген дүниетанымы. Ол адамның өмірдің мәнін, жақсылық пен жамандықты, адамгершілік нормаларын түсінуіне ықпал етеді. Дін адамдарды ізгілікке, мейірімділікке, әділдікке тәрбиелеп, рухани құндылықтарды нығайтады. Ал зайырлы көзқарас – қоғам мен мемлекеттің діни ұйымдардан тәуелсіз қызмет ету қағидасына негізделген ұстаным. Зайырлы мемлекетте әр азаматтың ар-ождан және діни сенім бостандығы заңмен қорғалады. Бұл қағида әртүрлі дін өкілдерінің бейбіт өмір сүруіне, қоғамдық келісім мен тұрақтылықтың сақталуына мүмкіндік береді.                                                                                   

Діни сана мен зайырлы көзқарас бір-біріне қарама-қайшы ұғымдар емес. Керісінше, олар қоғамның үйлесімді дамуына өз үлестерін қосады. Діни сана адамның рухани қажеттіліктерін қанағаттандырса, зайырлы көзқарас барлық азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының тең қорғалуын қамтамасыз етеді. Қазақстан – зайырлы мемлекет. Елімізде түрлі дін өкілдері өзара сыйластық пен татулықта өмір сүреді. Конституция әр азаматтың діни сенім еркіндігіне кепілдік береді. Сондықтан жастардың діни сауаттылығын арттырумен қатар, зайырлы қоғамның құндылықтарын түсінуі де маңызды. Қазіргі әлемде әртүрлі мәдениеттер мен сенімдердің қатар өмір сүруі қоғамнан өзара құрмет пен төзімділікті талап етеді. Осындай ортада зайырлы көзқарас азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ететін маңызды қағида ретінде көрінеді. Діни сана – адамның белгілі бір діни сенімдер мен рухани құндылықтарға негізделген дүниетанымы.                             

Әр адам өз сенімін таңдауға немесе ешқандай дінді ұстанбауға құқылы. Бұл құқық демократиялық қоғамның негізгі қағидаларының бірі болып саналады. Ал зайырлы көзқарас қоғам мен мемлекеттің қызметін діни қағидаларға емес, заң мен азаматтық құндылықтарға сүйене отырып ұйымдастыруды білдіреді. Зайырлы мемлекет барлық азаматтарға олардың дініне, ұлтына немесе көзқарасына қарамастан тең мүмкіндік береді. Мұндай жүйеде білім беру, ғылым, құқық және мемлекеттік басқару жалпыға ортақ заңдар негізінде жүзеге асырылады. Қазақстан өзін зайырлы мемлекет ретінде жариялаған. Бұл азаматтардың ар-ождан бостандығын сақтай отырып, қоғамдық тұрақтылық пен келісімді нығайтуға бағытталған. Зайырлылық дінге қарсы ұстаным емес, керісінше әр адамның таңдау еркіндігін қорғауға негізделген қағида. Діни сана адамның жеке дүниетанымының бір бөлігі болып саналады. Ол адамның рухани өміріне, моральдық ұстанымдарына әсер етуі мүмкін.                                             

Алайда әр адамның сенімі өз таңдауы болғандықтан, мемлекет азаматтардың діни ұстанымдарына араласпайды және олардың құқықтарының тең сақталуын қамтамасыз етеді. Зайырлы мемлекетте қоғамдық қатынастар мен мемлекеттік басқару заңдарға негізделеді. Мұндай қоғамда адамның құқықтары мен бостандықтары, білім алу мүмкіндігі, ғылыми ойлау және азаматтық жауапкершілік жоғары бағаланады. Зайырлылықтың басты мақсаты – әртүрлі көзқарастағы адамдардың бейбіт және үйлесімді өмір сүруіне жағдай жасау. Қазақстан – зайырлы мемлекет. Сондықтан елімізде барлық азаматтар заң алдында тең және олардың ар-ождан бостандығына кепілдік берілген. Бұл қағида қоғамдағы келісім мен тұрақтылықты нығайтуға ықпал етеді.                                                         Сонымен қатар зайырлы орта жастардың сыни ойлауын, ғылым мен білімге қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Бүгінгі таңда технология мен ғылым қарқынды дамып жатқан кезеңде зайырлы құндылықтардың маңызы арта түсуде. Білімділік, жауапкершілік, заңға құрмет және өзара сыйластық – заманауи қоғамның негізгі тіректері. Қазіргі жастар үшін діни және зайырлы құндылықтардың ара-жігін түсіну маңызды. Өйткені зайырлы қоғамда түрлі көзқарастағы адамдар өзара сыйластық пен заңға бағыну арқылы бірлесіп өмір сүреді. Бұл қоғамдық бірлік пен елдің дамуының басты шарттарының бірі.                                                      

Қорытындылай келе, діни сана адамның жеке дүниетанымына қатысты болса, зайырлы көзқарас қоғамның барлық мүшелерінің тең құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуге бағытталған. Сондықтан зайырлылық қазіргі заманғы демократиялық мемлекеттің маңызды негіздерінің бірі болып табылады, діни сана мен зайырлы көзқарас қоғамның тұрақтылығы мен рухани дамуы үшін қажет. Олардың өзара үйлесімділігі азаматтардың құқықтарын сақтауға, мәдени әртүрлілікті құрметтеуге және қоғамдық келісімді нығайтуға ықпал ет.

 

 

 

 Ғ.Өгембай

 

Түркістан облысы дін істері

басқармасының «Дін мәселелерін

зерттеу орталығы» КММ-нің теолог маманы