Қазақ халқында «бауырым» деп тек туған туысты ғана емес, жаны жақын, ниеті таза дос пен сыйлас адамды да атайды. Бұл сөздің өзі үлкен жауапкершілікті талап етеді. Шын мәнінде бауыр деп аталуға лайық болу үшін ең бірінші адалдық пен шынайылық керек.

Адам баласы қоғамда өмір сүргендіктен, оның айналасында әртүрлі қарым-қатынастар қалыптасады. Солардың ішінде бауырлар арасындағы байланыс ерекше орын алады. Бір үйде өсіп, бір ата-ананың тәрбиесін көрген бауырлар өмір бойы бір-біріне тірек болып келеді. Дегенмен, олардың арасында да түсініспеушілік, өкпе-реніш, келіспеушілік орын алуы мүмкін. Осындай жағдайда кешірімді болу – адамгершіліктің, парасаттылықтың және рухани кемелдіктің белгісі.

Кешірім – адамдар арасындағы қарым-қатынасты сақтап қалатын маңызды құндылық. Кейде адамдар ренжіткен сөзді немесе әділетсіз әрекетті ұзақ уақыт бойы ұмыта алмайды. Соның салдарынан арадағы байланыс үзіліп, туыстық қатынас әлсірейді. Алайда өмірдің өзі көрсеткендей, ренішті жүректе сақтау ешкімге пайда әкелмейді. Керісінше, адамның жан дүниесін ауырлатып, көңіл күйіне кері әсер етеді.

Өмірде кездесетін оқиғалардың бірі – мұраға байланысты туындайтын дау-дамайлар. Бір ауылда екі ағайынды ұзақ жылдар бойы тату-тәтті өмір сүрген екен. Ата-анасы дүниеден өткеннен кейін олардың арасында мұра бөлісу мәселесі туындайды. Ұсақ-түйек келіспеушілік үлкен жанжалға айналып, бауырлар бір-бірімен сөйлеспей кетеді. Осылайша бірнеше жыл өтеді. Бір күні олардың бірі ауыр сырқатқа шалдығады. Сонда екінші бауыры өткен реніштің бәрін ұмытып, ауруханаға барып, қолдау көрсетеді. Сол сәтте екеуі де өмірдің қысқа екенін, бауырлықтың дүниеден қымбат екенін түсінеді. Олар татуласып, қайтадан араласа бастайды. Бұл оқиға кешірімнің адамдарды қайта табыстыра алатынын көрсетеді.

Тағы бір мысал ретінде мектеп қабырғасындағы достардың жағдайын айтуға болады. Екі дос көп жыл бойы бірге оқып, бірге өскен. Бір күні араларында түсінбеушілік болып, бір-біріне ауыр сөз айтып қояды. Соның кесірінен олар ұзақ уақыт сөйлеспейді. Университетке түскеннен кейін екеуі кездейсоқ кездесіп, бұрынғы өкпенің мәнсіз болғанын түсінеді. Бір-бірінен кешірім сұрап, достықтарын қайта жалғастырады. Кейін өздері сол жағдайды еске алып, «сол кездегі реніш үшін қаншама уақыт жоғалтыппыз» деп өкінген екен.

Психологтардың пікірінше, кешірім жасай білу адамның эмоционалдық денсаулығына оң әсер етеді. Өкпе мен ашуды ұзақ уақыт сақтау күйзеліс деңгейін арттырады. Ал кешірім танытқан адам өзін еркін сезініп, өмірге жағымды көзқараспен қарай бастайды. Сондықтан кешірімділік тек қарым-қатынасты түзетіп қана қоймай, адамның өзіне де пайдасын тигізеді.

Қазіргі қоғамда адамдардың уақыт тапшылығы, тұрмыстық қиындықтар мен түрлі мәселелер салдарынан бір-біріне қатал болуы жиі кездеседі. Әлеуметтік желілерде де адамдардың бір-бірін сынап, ренжітіп жататынын көруге болады. Мұндай жағдайда сабыр сақтап, түсіністік таныту маңызды. Өйткені әр адамның өз өмірі, өз қиындығы бар. Біреудің қателігін кешіре білу қоғамдағы татулық пен сыйластықты нығайтады.

Қазақ халқы да кешірімділікті жоғары бағалаған. «Тату үйге тоқшылық келеді», «Ағайын тату болса – ат көп, абысын тату болса – ас көп» деген мақалдар халық даналығының көрінісі болып табылады. Бұл нақыл сөздер адамдарды бірлікке, татулыққа және өзара кешірімге шақырады.

Кешірім жасау әрдайым оңай емес. Кейде адам қатты ренжіп, жүрегіне ауыр тиетін жағдайларды бастан кешіреді. Дегенмен уақыт өте келе мәселені сабырмен бағалап, жағдайға басқа қырынан қарауға болады. Кешірім сұрау да, кешірім беру де батылдықты қажет етеді. Бұл – адамның өз нәпсісін жеңіп, қарым-қатынасты сақтауға деген ұмтылысының белгісі.

Қорытындылай келе, бауырды, туысты немесе досты кешіре білу – адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Кешірім адамдарды жақындастырады, жүректерді жұмсартады және қоғамдағы татулықты нығайтады. Өмір қысқа, ал реніш уақытша екенін ұмытпауымыз керек. Сондықтан қандай жағдайда болмасын, өзара түсіністікке келіп, бауырларымызды кешіре білсек, айналамыздағы адамдармен қарым-қатынасымыз да берік әрі баянды болады.

Д. Аманов

Түркістан облысының дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

Мақтаарал ауданындағы дінтанушы маманы