Адамгершіліктің негізі мінез-құлық нормалары мен ережелерінен тұрады. Олар адамдардың іс-қылықтарынан, мінез-құлықтарынан көрінеді, моральдық өзара қарым-қатынастарды басқарады. Отанға деген сүйіспеншілік, қоғам игілігі үшін адам еңбек ету, өзара көмек, сондай-ақ қоғамға тән адамгершіліктің өзге де формалары, бұл-сананың, сезімдердің, мінез-құлық пен өзара қарым-қатынастың бөлінбес элементтері, олардың негізінде қоғамымыздың қоғамдық-экономикалық құндылықтары жатады.

Адамгершілік – адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Ол адамды тек қана қоғамда өмір сүруге бейімдеп қана қоймай, оның рухани дамуына да жол ашады. Адамгершілік дегеніміз – шынайылық, адалдық, әділдік, мейірімділік, кешірімшілдік сияқты қасиеттердің жиынтығы. Адам бойындағы осы қасиеттер оның жеке тұлға ретінде қалыптасуына, қоғамдағы орны мен беделінің артуына ықпал етеді.

Адамгершіліктің басты көрсеткіштерінің бірі – адалдық. Адал адам әрқашан өзінің сөзіне және іс-әрекетіне жауап береді. Ол өзіне ғана емес, айналасындағыларға да сенім сыйлайды. Адалдық арқылы адамдар арасындағы қарым-қатынас нығаяды, ал қоғамдағы сенім деңгейі артады. Сонымен қатар, әділдік пен шыншылдық сияқты қасиеттер адамгершіліктің негізгі белгілері болып саналады. Әділ адам кез келген жағдайда дұрыс шешім қабылдап, өзгелердің құқықтарын сыйлайды.

Ізгілік – адамгершіліктің көрінісі, оның сыртқа шығу жолы. Күнделікті өмірде ізгілік жасау – адамдарға көмек көрсету, адалдық сақтау, өзгенің сезімін сыйлау, кішіпейілді болу сияқты іс-әрекеттер арқылы көрініс табады. Қоғамда ізгілік жасау тек жеке адамның ғана емес, жалпы қоғамның дамуына да септігін тигізеді. Өйткені, адамдар бір-біріне сеніммен қарап, қолдау көрсеткенде, қоғам тұрақты әрі мейірімді ортаға айналады.

Рухани даму – адамның ішкі әлемінің байып, кемелдену процесі. Рухани даму тек білім мен кәсіби жетістіктермен шектелмейді, ол адам бойындағы моральдық құндылықтар мен адамгершілік қасиеттерінің жетілуімен тығыз байланысты. Адам өз бойындағы ізгілік пен мейірімділікті дамыта отырып, рухани тұрғыдан кемелденеді. Сонымен қатар, рухани даму адамның өмірге деген көзқарасын өзгертеді, оны қиыншылыққа төзімді, сабырлы және әділ болуға үйретеді.

Ата-бабамыз «Адам – адамға қонақ» деп босқа айтпаған. Бұл сөздің мәні – әрбір адам өз бойындағы ізгілік қасиеттерін арттырып, өзгелерге жақсылық жасау арқылы өз рухани әлемін байыта алады дегенді білдіреді. Адам өзінің ішкі жан дүниесін дамыту арқылы қоғамда сыйлы орынға ие болады, басқа адамдарға үлгі көрсетеді.

Болашақта ел тұтқасын ұстар азаматтардың өнегелі тәрбиесі – бүгінгі күн тәртібінде тұрған маңызды мәселенің бірі. Олардың отансүйгіштік сезімін, білім мен біліктілігін, дағдысы мен шеберлігін, асқақ адамшылық және адамгершілік қадір-қасиеттерін, жаңа дүниетанымдық көзқарастарын, салауаттылық дағдыларын, ұнамды мінез-құлық нормаларын рухани-адамгершілік құндылықтар арқылы қалыптастыру – үлкен қажеттілік.

Қорытындылай келе, адамгершілік, ізгілік және рухани даму – бір-бірімен тығыз байланысты ұғымдар. Адамгершілік пен ізгілік арқылы адам рухани дамиды, ал рухани дамуы оның ізгілік қасиеттерін арттырады. Сондықтан әрбір адам өз бойындағы осы қасиеттерді дамытуға тырысып, қоғамға пайдалы, жауапты тұлға ретінде қалыптасуы қажет. Адамның өміріндегі ең үлкен құндылық – оның ішкі әлемі мен жүрегіндегі ізгілік. Егер әр адам өз бойындағы адамгершілік пен ізгілік қасиеттерін жетілдірсе, қоғамымыз да мейірімді, адал әрі рухани бай қоғамға айналары сөзсіз.

Б.Абдрахман

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ – нің

теолог маманы