Қазіргі таңда интернеттен қажетті ақпаратты, құжатты, бағдарламаны немесе басқа да материалдарды бірнеше секунд ішінде жүктеп алуға болады. Әсіресе «тегін жүктеу», «сыйлық», «тегін бағдарлама», «құжатты осы жерден алыңыз» деген ұсыныстар көп кездеседі. Алайда интернеттегі кез келген тегін файл қауіпсіз деген сөз емес. Кейбір файлдардың артында пайдаланушының жеке мәліметтерін ұрлау, құрылғысына зиянды бағдарлама енгізу немесе қызметтік ақпаратқа қол жеткізу мақсаты болуы мүмкін.

Күмәнді файлдар көбіне пайдалы құжат немесе танымал бағдарлама ретінде ұсынылады. Файлдың атауы мен сыртқы көрінісі шынайы болғанымен, оның мазмұны мүлде басқа болуы ықтимал. Мысалы, пайдаланушы қажетті құжатты жүктедім деп ойлап, белгісіз бағдарламаны іске қосуы мүмкін. Осы сәтте құрылғыға зиянды бағдарлама еніп, жүйенің қалыпты жұмысына кедергі келтіруі немесе ақпараттың қауіпсіздігіне қауіп төндіруі ықтимал.

Кейбір күмәнді файлдар әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы таралады. «Мына құжатты қарап шық», «мына бағдарламаны тегін жүктеп ал», «сыйлықты алу үшін файлды аш» деген хабарламалар адамның қызығушылығын оятады. Әсіресе файлды таныс адамның аккаунтынан келген хабарлама ретінде көрсетуі мүмкін. Сондықтан таныс адамнан келген файлдың өзін де бірден ашпай, оны шынымен сол адам тарапынан жіберілгенін анықтап алған жөн.

Белгісіз файлды жүктеу кезінде оның қай сайттан алынғанына назар аудару қажет. Ресми сайттар мен сенімді платформаларды пайдаланған дұрыс. Егер сайт күмәнді көрінсе, жарнамасы тым көп болса немесе файлды жүктеу үшін көптеген белгісіз батырмаларды басуды талап етсе, одан бас тартқан жөн.

Файлдың атауы да маңызды белгі болуы мүмкін. Бір қарағанда құжат сияқты көрінгенімен, оның нақты форматына назар аудару қажет. Белгісіз кеңейтімі бар файлдарды немесе күмәнді бағдарламаларды іске қоспаған дұрыс. Әсіресе электрондық пошта арқылы келген күтпеген файлдарға мұқият қарау қажет.

Кей жағдайда файлды ашу үшін пайдаланушыдан қауіпсіздік жүйесін өшіру сұралуы мүмкін. Мұндай талапқа келіспеген жөн. Қауіпсіздік бағдарламасын өшіру құрылғыны түрлі қауіптер алдында қорғаныссыз қалдыруы мүмкін.

Мемлекеттік қызметкерлер үшін бұл мәселе ерекше маңызды. Қызметтік компьютерлерде мемлекеттік органның ішкі ақпараты, құжаттары және азаматтардың жеке деректері болуы мүмкін. Белгісіз файлды жүктеу немесе күмәнді бағдарламаны орнату тек бір компьютерге емес, тұтас ақпараттық жүйеге қауіп төндіруі ықтимал.

 Сондықтан қызметтік компьютерге қажетті бағдарламаларды тек белгіленген тәртіппен орнату қажет. Бейтаныс сайттардан бағдарламалар жүктеу, жеке флешкаларды рұқсатсыз пайдалану немесе мессенджер арқылы келген белгісіз файлдарды ашу қауіпсіздік талаптарына қайшы болуы мүмкін.

Интернеттегі қауіптен қорғанудың ең қарапайым жолы – асықпау. Қызықты ұсыныс немесе тегін мүмкіндік адамды жылдам әрекет жасауға итермелеуі мүмкін. Бірақ бірнеше секунд ойланып, файлдың қайдан келгенін тексеру үлкен қауіптің алдын алады.

«Тегін» деген сөз әрдайым пайдалы ұсынысты білдірмейді. Кейде тегін файлдың жасырын құны – жеке мәліметтердің жоғалуы, компьютердің істен шығуы немесе қызметтік ақпараттың қауіпке ұшырауы болуы мүмкін.

Сондықтан интернеттен кез келген файлды жүктемес бұрын оның дереккөзін тексеру, күмәнді сілтемелерге өтпеу және белгісіз файлдарды ашпау қажет. Қауіпсіздік қарапайым әрекеттен басталады: жүктемес бұрын тексер, ашпас бұрын ойлан. Тегін файлдың бағасы көрінбеуі мүмкін. Бірақ оның салдары қымбатқа түсуі ықтимал.

 М.Серікұлы

Түркістан облысы Дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ

«Талдау және мониторинг» бөлімінің маманы