Әкімшілік құқықбұзушылықтың алдын алуда жеке басты жасырмаудың маңызы өте зор, себебі бұл құқықтық тәртіп пен қоғамдық қауіпсіздіктің іргетасы болып табылады. Кез келген заңсыз әрекет жасаған сәтте тұлғаның өз деректерін бүркемелеуі немесе жалған мәлімет беруі мемлекеттің жазалау жүйесіне кедергі келтіріп, қоғамда жазасыздық сезімін қалыптастырады. Жеке басты анықтау – бұл тек техникалық процесс емес, ол әрбір азаматтың жасаған әрекеті үшін жауапкершілік алуының кепілі. Деректерді дәл айқындау құқық қорғау органдарының алдын алу жұмыстарын жеделдетіп, құқық бұзушылықтың қайталануына тосқауыл қояды. Тұлғаның кім екені ашық болған жағдайда, жазаның бұлтартпастық принципі толыққанды жүзеге асады, бұл өз кезегінде азаматтардың заңға деген сенімін нығайтады. Жеке басты жасыруға талпыну – қоғамдық келісімге нұқсан келтіретін әрекет, сондықтан оған қарсы іс-қимыл жасау әрбір азаматтың міндеті. Заманауи технологиялар арқылы жеке тұлғаны жылдам сәйкестендіру қауіпсіз ортаны қалыптастырудың негізгі тетігіне айналып отыр. Осылайша, әр адам өз іс-әрекетіне ашық әрі жауапкершілікпен қараған қоғамда ғана тұрақтылық пен заңдылық үстемдік етеді.

Құқық қорғау органдары тұлғаның кім екенін анықтаған кезде ғана жазаның бұлтартпастығы принципі жүзеге асады. Егер азамат өз жеке басын жасырса, ол қайталап құқықбұзушылық жасауға итермелейтін психологиялық сенімге ие болады. Ал деректер базасы мен заманауи идентификациялық технологиялар арқылы тұлғаны жылдам сәйкестендіру – құқықбұзушының жауапкершіліктен жалтару мүмкіндігін жойып қана қоймай, болашақта осы тектес заңсыз әрекеттердің алдын алуға мүмкіндік беретін күшті профилактикалық құралға айналады. Мұндай жүйелі бақылау құқық бұзушылықтың алдын алудың ең тиімді әдісі болып табылады, өйткені жауапкершіліктің сөзсіздігін сезінген әрбір адам заңға мойынсұнуға бейімделеді. Сонымен қатар, жеке басты дәл сәйкестендіру құқық қорғау органдарына қылмыстық ортаны саралауға және қауіп деңгейі жоғары тұлғалармен профилактикалық жұмыстарды дұрыс ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Цифрлық жүйелер арқылы тұлғаның «құқықтық тарихына» қол жеткізу – рецидивтің жолын кесудегі маңызды қадам. Қоғамдағы тәртіптің деңгейі азаматтардың заң алдындағы ашықтығына тікелей тәуелді, сондықтан деректердің шынайылығын қамтамасыз ету – мемлекеттік қауіпсіздіктің кепілі. Түптеп келгенде, жеке басты жасырмау мәдениеті – құқықтық мемлекеттің дамуындағы басты көрсеткіштердің бірі.

Сонымен қатар, жеке басты анықтау арқылы құқық бұзушының бұрынғы тарихы ескеріледі, бұл жазаның әділ болуын және құқықбұзушылықтың рецидивке айналмауын қамтамасыз етеді. Азаматтардың заң алдында ашық болуы қоғамдағы құқықтық мәдениетті жоғарылатып, әркімнің өз іс-әрекетіне жауапты екенін сезінуіне ықпал етеді. Жеке басты жасыруға жол бермеу – мемлекеттік бақылаудың тиімділігін арттырып, әрбір адамның құқығы мен бостандығы қорғалатын, тәртіп орнаған ортаны құрудың басты шарты. Түптеп келгенде, жеке басты ашық көрсету – заңды сыйлаудың және өз азаматтық позицияңды дәлелдеудің алғашқы қадамы. Мұндай жауапкершілікті қалыптастыру процесі қоғамдағы әлеуметтік әділдіктің орнығуына тікелей ықпал етеді. Тұлғаның өз деректерін ашық ұстауы – мемлекетпен сенімді диалог орнатудың басты кепілі. Егер әрбір азамат заң алдындағы міндеттерін айқын түсінсе, құқық бұзушылықтардың саны табиғи түрде азаяды. Сонымен қатар, бұл процесс азаматтық қоғамның дамуына және жеке тұлғаның құқықтық санасының өсуіне жол ашады. Жауапкершіліктен қашпайтын тұлға – құқықтық мемлекеттің негізгі тірегі болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, жеке басты ашық көрсету – бұл тек заң талабы ғана емес, сонымен бірге саналы азаматтықтың көрсеткіші. Болашақта құқықтық тәртіпті сақтау тек мәжбүрлеу емес, әр адамның ішкі мәдениеті мен ұстанымына айналуы тиіс. Осылайша, құқықтық мәдениеттің жоғары деңгейіне қол жеткізу – біздің ортақ мақсатымызға айналуы қажет.

Қорытындылай келе, әкімшілік құқықбұзушылықтың алдын алуда жеке тұлғаны сәйкестендіру мен ашықтықты қамтамасыз ету – қоғамдық тәртіптің тұрақтылығы мен заң үстемдігінің басты кепілі. Жеке басты жасыру әрекеттері тек процессуалдық кедергі емес, бұл мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен қоғамдағы жауапкершілік сезімін әлсірететін кері құбылыс. Заманауи цифрлық технологиялар мен құқықтық тетіктерді тиімді қолдану арқылы біз жазаның бұлтартпастығын қамтамасыз етіп қана қоймай, болашақта орын алуы мүмкін заңсыз әрекеттерге тосқауыл қоя аламыз. Әрбір азаматтың өз іс-әрекетіне жауапты болуы және өз жеке басын ашық ұстауы – жоғары құқықтық мәдениеттің белгісі. Түптеп келгенде, әр адамның заң алдындағы ашықтығы – қауіпсіз, әділ және өркениетті қоғам құрудың алғышарты. Тәртіп пен заңдылық орнаған жерде ғана мемлекеттің дамуы мен азаматтардың құқықтарының қорғалуына сенімді негіз қаланады.

 

  Д.Арынбек

 

Түркістан  облысының дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

маманы