Дін – адамның дүниетанымы мен рухани құндылықтарына әсер ететін маңызды сала. Ол адамның өмірге, қоғамға, жақсылық пен жамандыққа деген көзқарасын қалыптастыруға ықпал етеді. Діни тақырыптар адамның сенімі мен сезіміне жақын болғандықтан, мұндай мәселелерді талқылау барысында эмоцияның болуы табиғи. Алайда дінге қатысты мәселелерді дұрыс түсіну үшін тек сезімге емес, білімге, нақты дерекке және саналы ойға сүйену қажет.

Қазіргі уақытта діни ақпаратты интернеттен және әлеуметтік желілерден оңай алуға болады. Бірақ барлық ақпаратты бірдей дұрыс деп қабылдауға болмайды. Кейде діни мәтіндер толық мазмұнынан ажыратылып түсіндіріледі немесе жеке адамның пікірі діни ақиқат ретінде ұсынылады. Мұндай ақпарат адамның көзқарасына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан кез келген мәліметтің қайдан алынғанын, қаншалықты сенімді екенін тексеру маңызды. Діни сауаттылық адамға ақпаратты саралап, шынайы дерек пен күмәнді мәліметті ажыратуға көмектеседі.

Эмоцияға берілген кезде адам кейде мәселені жан-жақты қарастырудан гөрі өзінің алғашқы әсеріне сүйенеді. Мысалы, өзінің діни ұстанымына қайшы пікір естіген адам ашуланып, қарсы тараптың ойын тыңдаудан бас тартуы мүмкін. Бұл түсініспеушілікке және пікірталастың дау-жанжалға айналуына әкеледі. Ал білім мен сабыр адамға кез келген мәселені байыппен қарастырып, қарсы пікірдің мәнін түсінуге мүмкіндік береді.

Діни білім тек діни қағидаларды жаттап алумен шектелмейді. Ол діни ұғымдардың мағынасын, олардың қалыптасу ерекшеліктерін және әртүрлі түсіндірмелердің себептерін түсінуді қамтиды. Адам белгілі бір діни мәселенің мәнін терең білген сайын, оған біржақты немесе үстірт баға беруден сақтанады. Сонымен қатар түсініксіз сұрақтарға жауап іздеп, сенімді дереккөздерге жүгіну арқылы өзінің дүниетанымын кеңейтеді.

Діни сауаттылық жалған ақпарат пен түрлі манипуляциялардан қорғануға да мүмкіндік береді. Әлеуметтік желілерде қысқа бейне немесе үзінді түрінде тараған ақпарат кейде толық жағдайды көрсетпеуі мүмкін. Бір ғана сөйлемді немесе діни мәтіннің бір бөлігін контекстен бөліп алу оның мағынасын өзгертіп жіберуі ықтимал. Сондықтан діни мәселелерде ақпаратты толық қарастыру, бірнеше дереккөзбен салыстыру және білікті мамандардың түсіндірмесіне жүгіну маңызды.

Діни тақырыптарды талқылау барысында өзара құрмет пен әдептілік сақталуы қажет. Әр адамның діни көзқарасы мен түсінігі әртүрлі болуы мүмкін. Пікірдің әртүрлі болуы адамдардың бір-біріне қарсы тұруына себеп болмауы керек. Керісінше, пікір айырмашылығы мәселені тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді. Өз көзқарасын білім мен дәлел арқылы жеткізу, қарсы тарапты тыңдау және орынсыз сөздерден аулақ болу – мәдениетті пікір алмасудың негізгі белгілері.

Әсіресе жастар үшін діни білімнің маңызы жоғары. Жастар ақпаратты көбіне интернет пен әлеуметтік желілерден алады және түрлі көзқарастармен жиі кездеседі. Сондықтан олардың ақпаратты талдау, дереккөзді тексеру және күмәнді мәліметті ажырату қабілеті қалыптасуы қажет. Діни сауаттылық жастардың әртүрлі ақпаратқа ойланбай еріп кетпеуіне және өз көзқарасын саналы түрде қалыптастыруына көмектеседі.

Діни білім адамның өз сенімін де терең түсінуіне мүмкіндік береді. Өз ұстанымының мәнін білетін адам түрлі пікірлерге тап болған кезде асығыс шешім қабылдамайды. Ол сұрақ қойып, ақпаратты зерттеп, салыстырып барып қорытынды жасауға тырысады. Бұл адамның сенімін саналы түрде ұстануына және рухани тұрғыдан дамуына жағдай жасайды.

Сонымен бірге діни сауаттылық қоғамдағы өзара түсіністік үшін де қажет. Бір қоғамда әртүрлі діни көзқарастағы адамдар өмір сүреді. Олардың бір-бірінің сенімі мен құқығын құрметтеуі қоғамдағы тұрақтылыққа ықпал етеді. Діни мәселелерде білім мен сабырдың басым болуы орынсыз қақтығыстардың алдын алуға, адамдар арасындағы өзара сыйластықты нығайтуға көмектеседі.

Эмоцияны толық жоққа шығару да дұрыс емес. Адамның дінге деген құрметі мен рухани сезімі оның өмірінде маңызды орын алады. Бірақ сезім біліммен және ақылмен үйлескен кезде ғана діни мәселеге саналы көзқарас қалыптасады. Эмоция адамның ішкі сезімін білдірсе, білім сол сезімді дұрыс түсінуге және дұрыс бағытта әрекет етуге мүмкіндік береді.

Сондықтан діни мәселелерде эмоцияға ғана сүйенбей, білім мен нақты дерекке негізделу маңызды. Діни сауатты адам ақпаратты тексеруге, әртүрлі пікірді салыстыруға, өз көзқарасын дәлелмен жеткізуге және басқа адамдардың ұстанымына құрметпен қарауға тырысады. Білім адамның діни түсінігін тереңдетіп қана қоймай, жалған ақпараттан сақтануына және қоғамдағы өзара түсіністік пен татулықты сақтауға ықпал етеді. Дінге қатысты кез келген мәселені сабырмен, біліммен және жауапкершілікпен қарастыру – саналы қоғам қалыптастырудың маңызды шарттарының бірі.

 

 Ұ.Перден 

Түркістан облысының дін істері басқармасының                       

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің      

бөлім маманы                                                                                                                                                                    

Діни мәселеде эмоция емес білім неге маңызды?

Дін – адамның дүниетанымы мен рухани құндылықтарына әсер ететін маңызды сала. Ол адамның өмірге, қоғамға, жақсылық пен жамандыққа деген көзқарасын қалыптастыруға ықпал етеді. Діни тақырыптар адамның сенімі мен сезіміне жақын болғандықтан, мұндай мәселелерді талқылау барысында эмоцияның болуы табиғи. Алайда дінге қатысты мәселелерді дұрыс түсіну үшін тек сезімге емес, білімге, нақты дерекке және саналы ойға сүйену қажет.

Қазіргі уақытта діни ақпаратты интернеттен және әлеуметтік желілерден оңай алуға болады. Бірақ барлық ақпаратты бірдей дұрыс деп қабылдауға болмайды. Кейде діни мәтіндер толық мазмұнынан ажыратылып түсіндіріледі немесе жеке адамның пікірі діни ақиқат ретінде ұсынылады. Мұндай ақпарат адамның көзқарасына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан кез келген мәліметтің қайдан алынғанын, қаншалықты сенімді екенін тексеру маңызды. Діни сауаттылық адамға ақпаратты саралап, шынайы дерек пен күмәнді мәліметті ажыратуға көмектеседі.

Эмоцияға берілген кезде адам кейде мәселені жан-жақты қарастырудан гөрі өзінің алғашқы әсеріне сүйенеді. Мысалы, өзінің діни ұстанымына қайшы пікір естіген адам ашуланып, қарсы тараптың ойын тыңдаудан бас тартуы мүмкін. Бұл түсініспеушілікке және пікірталастың дау-жанжалға айналуына әкеледі. Ал білім мен сабыр адамға кез келген мәселені байыппен қарастырып, қарсы пікірдің мәнін түсінуге мүмкіндік береді.

Діни білім тек діни қағидаларды жаттап алумен шектелмейді. Ол діни ұғымдардың мағынасын, олардың қалыптасу ерекшеліктерін және әртүрлі түсіндірмелердің себептерін түсінуді қамтиды. Адам белгілі бір діни мәселенің мәнін терең білген сайын, оған біржақты немесе үстірт баға беруден сақтанады. Сонымен қатар түсініксіз сұрақтарға жауап іздеп, сенімді дереккөздерге жүгіну арқылы өзінің дүниетанымын кеңейтеді.

Діни сауаттылық жалған ақпарат пен түрлі манипуляциялардан қорғануға да мүмкіндік береді. Әлеуметтік желілерде қысқа бейне немесе үзінді түрінде тараған ақпарат кейде толық жағдайды көрсетпеуі мүмкін. Бір ғана сөйлемді немесе діни мәтіннің бір бөлігін контекстен бөліп алу оның мағынасын өзгертіп жіберуі ықтимал. Сондықтан діни мәселелерде ақпаратты толық қарастыру, бірнеше дереккөзбен салыстыру және білікті мамандардың түсіндірмесіне жүгіну маңызды.

Діни тақырыптарды талқылау барысында өзара құрмет пен әдептілік сақталуы қажет. Әр адамның діни көзқарасы мен түсінігі әртүрлі болуы мүмкін. Пікірдің әртүрлі болуы адамдардың бір-біріне қарсы тұруына себеп болмауы керек. Керісінше, пікір айырмашылығы мәселені тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді. Өз көзқарасын білім мен дәлел арқылы жеткізу, қарсы тарапты тыңдау және орынсыз сөздерден аулақ болу – мәдениетті пікір алмасудың негізгі белгілері.

Әсіресе жастар үшін діни білімнің маңызы жоғары. Жастар ақпаратты көбіне интернет пен әлеуметтік желілерден алады және түрлі көзқарастармен жиі кездеседі. Сондықтан олардың ақпаратты талдау, дереккөзді тексеру және күмәнді мәліметті ажырату қабілеті қалыптасуы қажет. Діни сауаттылық жастардың әртүрлі ақпаратқа ойланбай еріп кетпеуіне және өз көзқарасын саналы түрде қалыптастыруына көмектеседі.

Діни білім адамның өз сенімін де терең түсінуіне мүмкіндік береді. Өз ұстанымының мәнін білетін адам түрлі пікірлерге тап болған кезде асығыс шешім қабылдамайды. Ол сұрақ қойып, ақпаратты зерттеп, салыстырып барып қорытынды жасауға тырысады. Бұл адамның сенімін саналы түрде ұстануына және рухани тұрғыдан дамуына жағдай жасайды.

Сонымен бірге діни сауаттылық қоғамдағы өзара түсіністік үшін де қажет. Бір қоғамда әртүрлі діни көзқарастағы адамдар өмір сүреді. Олардың бір-бірінің сенімі мен құқығын құрметтеуі қоғамдағы тұрақтылыққа ықпал етеді. Діни мәселелерде білім мен сабырдың басым болуы орынсыз қақтығыстардың алдын алуға, адамдар арасындағы өзара сыйластықты нығайтуға көмектеседі.

Эмоцияны толық жоққа шығару да дұрыс емес. Адамның дінге деген құрметі мен рухани сезімі оның өмірінде маңызды орын алады. Бірақ сезім біліммен және ақылмен үйлескен кезде ғана діни мәселеге саналы көзқарас қалыптасады. Эмоция адамның ішкі сезімін білдірсе, білім сол сезімді дұрыс түсінуге және дұрыс бағытта әрекет етуге мүмкіндік береді.

Сондықтан діни мәселелерде эмоцияға ғана сүйенбей, білім мен нақты дерекке негізделу маңызды. Діни сауатты адам ақпаратты тексеруге, әртүрлі пікірді салыстыруға, өз көзқарасын дәлелмен жеткізуге және басқа адамдардың ұстанымына құрметпен қарауға тырысады. Білім адамның діни түсінігін тереңдетіп қана қоймай, жалған ақпараттан сақтануына және қоғамдағы өзара түсіністік пен татулықты сақтауға ықпал етеді. Дінге қатысты кез келген мәселені сабырмен, біліммен және жауапкершілікпен қарастыру – саналы қоғам қалыптастырудың маңызды шарттарының бірі.

Түркістан облысының дін істері басқармасының                       

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің      

бөлім маманы                                                                          Ұ.Перден