Қазіргі заманда медиа қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Ақпараттық технологиялардың дамуы нәтижесінде адамдар жаңалықтарды, мәдени құндылықтарды және түрлі көзқарастарды бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер арқылы қабылдайды. Осы тұрғыдан алғанда, діннің медиада бейнеленуі маңызды әрі өзекті тақырыптардың бірі болып табылады, медиада дін көбіне рухани-адамгершілік құндылықтардың қайнар көзі ретінде көрсетіледі. Телебағдарламалар, деректі фильмдер мен мақалаларда діннің адам тәрбиесіндегі орны, оның қоғамдағы бірлік пен татулықты нығайтудағы рөлі жиі айтылады. Мұндай материалдар көрерменге немесе оқырманға діннің ізгілікке, сабырлыққа және қайырымдылыққа үндейтінін түсіндіруге бағытталған.

Қазіргі медиада дін кейде жағымсыз немесе бұрмаланған түрде де көрсетіледі. Әсіресе жаңалықтар кеңістігінде дінді экстремизм және терроризммен байланыстыру фактілері кездеседі. Бұл жағдай қоғамда белгілі бір дін өкілдеріне қатысты теріс пікірдің қалыптасуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, кейбір фильмдер мен сериалдарда діни тақырып үстірт немесе қате түсіндіріліп, стереотиптер қалыптастырады, әлеуметтік желілер дін туралы ақпарат таратудың жаңа алаңына айналды. Бүгінде түрлі платформаларда діни блогерлер мен уағызшылар белсенді. Олар дінді қарапайым әрі түсінікті тілмен жеткізіп, жастардың қызығушылығын арттырады. Алайда бұл кеңістікте жалған ақпараттың таралуы және радикалды көзқарастардың насихатталуы да алаңдатарлық мәселе болып отыр. Сонымен қатар, медиадағы дін бейнесі қоғамның діни сауаттылығына тікелей әсер етеді. Егер ақпарат дұрыс әрі объективті берілсе, ол адамдардың дінге деген дұрыс көзқарасын қалыптастырады. Ал бұрмаланған немесе біржақты ақпарат керісінше түсінбеушілік пен сенімсіздік туғызады.

Зайырлы қоғам – дін мен мемлекеттің бөлінуіне негізделген, барлық азаматтардың сенім бостандығын қамтамасыз ететін қоғам түрі. Мұндай қоғамда әр адам өз діни көзқарасын еркін ұстануға немесе мүлде ұстанбауға құқылы. Сондықтан медиадағы дін бейнесі зайырлылық қағидаттарына тікелей ықпал етеді, медиада діннің дұрыс әрі объективті көрсетілуі зайырлы қоғамдағы тұрақтылық пен келісімді нығайтады. Егер ақпарат құралдары дінді рухани-адамгершілік құндылықтардың көзі ретінде теңгерімді түрде насихаттаса, бұл түрлі діни топтар арасындағы өзара түсіністік пен құрметті арттырады. Нәтижесінде қоғамда толеранттылық қалыптасып, азаматтар арасында сенім күшейеді, медиадағы біржақты немесе бұрмаланған діни ақпарат зайырлы қоғамға кері әсер етуі мүмкін. Дінді тек теріс қырынан көрсету немесе оны экстремизммен байланыстыру қоғамда қорқыныш пен сенімсіздік туғызады. Бұл жағдай діни топтар арасында шиеленіс тудырып, әлеуметтік тұрақтылыққа қауіп келтіруі ықтимал.

Кейбір медиалар дінді жағымды қырынан көрсетсе, енді біреулері оны керісінше, радикализммен немесе артта қалушылықпен байланыстырып жатады. Қазіргі медиада діннің бірнеше түрлі бейнесі қалыптасқан.

Біріншіден, дін мәдени және тарихи мұра ретінде ұсынылады. Мұндай материалдарда діни дәстүрлер, мерекелер мен әдет-ғұрыптар халықтың рухани байлығы ретінде көрсетіледі. Бұл бағыт қоғамда толеранттылық пен өзара құрметті нығайтуға ықпал етеді.

Екіншіден, дін әлеуметтік мәселе ретінде қарастырылады. Бұл жағдайда медиа діни ұйымдардың қоғамдағы рөлін, олардың қайырымдылық қызметін немесе керісінше, кейбір даулы әрекеттерін талқылайды. Мұндай жарияланымдар қоғамға ақпарат берумен қатар, пікірталас туғызады.

Үшіншіден, дін кейде қауіп факторы ретінде бейнеленеді. Әсіресе экстремизм мен терроризм тақырыптарында діннің аты жиі аталады. Бұл жағдайда медиа жауапкершілікпен қарауы қажет, себебі дінді біржақты жағымсыз тұрғыда көрсету қоғамда стереотиптердің қалыптасуына әкелуі мүмкін.

Әлеуметтік желілердің ықпалы ерекше. Бүгінде әр адам ақпарат таратушыға айналғандықтан, дін туралы түрлі көзқарастар кең таралуда. Бұл бір жағынан пікір алуандығын арттырса, екінші жағынан бақылаусыз ақпараттың көбеюіне әкеледі. Егер мұндай ақпараттар тексерілмесе, олар зайырлы қоғамның негізгі қағидаттарына қайшы келетін радикалды немесе төзімсіз идеялардың таралуына себеп болуы мүмкін, медиадағы дін бейнесі жастардың дүниетанымына тікелей әсер етеді. Жастар ақпаратты көбіне интернеттен алатындықтан, олардың діни көзқарасы да медианың ықпалымен қалыптасады. Егер ұсынылған контент сапалы әрі дұрыс болса, жастарда сыни ойлау мен діни сауаттылық қалыптасады. Ал керісінше жағдайда, олар жалған немесе үстірт ақпаратқа сеніп қалуы мүмкін. Сонымен қатар, зайырлы қоғамда медиа тек ақпарат таратушы ғана емес, сонымен бірге қоғамдық пікір қалыптастырушы құрал болып табылады. Сондықтан журналистер мен контент жасаушылар дін тақырыбын көтергенде бейтараптық, дәлдік және жауапкершілік қағидаттарын ұстануы тиіс. Бұл қоғамдағы бейбітшілік пен келісімді сақтаудың маңызды шарттарының бірі.

 Қорытындылай келе, қазіргі медиадағы дін бейнесі зайырлы қоғамның дамуына елеулі әсер етеді. Ол қоғамда өзара түсіністік пен толеранттылықты қалыптастыруы мүмкін, сондай-ақ керісінше, қақтығыстар мен түсінбеушіліктерге де себеп болуы ықтимал. Сондықтан медианың рөлі мен жауапкершілігін арттыру, ақпараттың сапасын бақылау және азаматтардың сыни ойлау қабілетін дамыту – зайырлы қоғамның тұрақты дамуының басты кепілі болып табылады , қазіргі медиадағы дін бейнесі көпқырлы және күрделі құбылыс. Ол бір жағынан рухани құндылықтарды насихаттаса, екінші жағынан түрлі стереотиптер мен қате түсініктердің қалыптасуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан медиада берілетін діни ақпараттың сапасына мән беру, оны сыни тұрғыдан бағалау және діни сауаттылықты арттыру – бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі.

 

Ғ.Өгембай

 

Түркістан облысы дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ           

теолог маманы