Дін мен ұлттық тәрбие – қоғамның рухани дамуының негізгі тіректерінің бірі. Ұлттық құндылықтарды сақтап, жас ұрпақтың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіруде діннің алатын орны ерекше. Қай халықтың болмасын ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптары мен мәдениеті оның діни танымымен тығыз байланысты болады. Сондықтан дін мен ұлттық тәрбиені бір-бірінен бөліп қарастыру мүмкін емес.

Ұлттық тәрбие – халықтың тарихи тәжірибесі мен рухани мұрасын жас ұрпаққа жеткізу үдерісі. Ол адамның бойында отансүйгіштік, үлкенге құрмет, кішіге ізет, адалдық, еңбекқорлық, жауапкершілік сияқты қасиеттерді қалыптастырады. Қазақ халқының ұлттық тәрбиесі де осындай асыл құндылықтарға негізделген. Бұл құндылықтардың көпшілігі ислам дінінің қағидаларымен үндес келеді.

Ислам діні қазақ жеріне ерте ғасырларда таралып, халықтың рухани өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Дін қазақ халқының дүниетанымына, мәдениетіне, әдебиетіне және тұрмыс-тіршілігіне зор ықпал етті. Қазақтың көптеген салт-дәстүрлері ислам құндылықтарымен сабақтасып, ұлттың рухани болмысын қалыптастырды. Мысалы, үлкенді сыйлау, ата-ананы құрметтеу, жетім-жесірге қамқор болу, көрші ақысына мән беру сияқты тәрбиелік ұстанымдар ислам дінінде де ерекше орын алады.

Дін адамды ізгілікке, мейірімділікке және әділдікке тәрбиелейді. Исламда адамгершілік мәселесіне ерекше көңіл бөлінеді. Адамның жақсы мінез-құлқы оның имандылығының көрінісі ретінде бағаланады. Сондықтан діннің негізгі мақсатының бірі – қоғамда тәртіп пен татулықты сақтау, адамдардың бір-біріне деген құрметін арттыру. Осындай қағидалар ұлттық тәрбиенің де басты мақсаттарымен сәйкес келеді.

Қазіргі жаһандану дәуірінде ұлттық құндылықтарды сақтау мәселесі өзекті болып отыр. Әлемдік мәдениеттердің ықпалы күшейген сайын жастардың ұлттық болмысын сақтап қалу маңызды міндетке айналды. Бұл ретте дін мен ұлттық тәрбие жастарды рухани тұрғыдан нығайтуға көмектеседі. Өзінің тарихын, тілін, мәдениетін және дінін құрметтеген жас ұрпақ елінің болашағына жауапкершілікпен қарайды.

Ұлттық тәрбиенің маңызды бағыттарының бірі – отбасы тәрбиесі. Отбасы баланың алғашқы тәрбие мектебі болып саналады. Бала ата-анасының мінез-құлқын, қарым-қатынасын көріп өседі. Ислам дінінде отбасының берекесі мен ата-ананың жауапкершілігіне үлкен мән беріледі. Ата-ананы құрметтеу, туыстық байланысты сақтау, отбасы мүшелеріне қамқор болу секілді құндылықтар ұлттық тәрбиенің де өзегін құрайды.

Қазақ халқы ежелден білім мен тәрбиені қатар ұстанған. Ұлы ойшылдар мен ағартушылар жастарды білім алуға, адал еңбек етуге шақырған. Ислам діні де ғылым мен білімге ерекше мән береді. Білімді адам қоғамға пайдалы қызмет етіп, елдің дамуына үлес қосады. Сондықтан жастарды тәрбиелеуде діни және ұлттық құндылықтарды біліммен ұштастыру маңызды.

Дін мен ұлттық тәрбие қоғамдағы бірлік пен ынтымақтың нығаюына ықпал етеді. Өзара сыйластық пен түсіністік қалыптасқан ортада тұрақтылық пен бейбітшілік сақталады. Қазақ халқының тарихында әртүрлі этнос пен дін өкілдерінің татулықта өмір сүруі осы құндылықтардың өміршеңдігін көрсетеді. Төзімділік, сабырлылық және адамға құрметпен қарау қағидалары қоғамның үйлесімді дамуына негіз болады.

Бүгінгі таңда жастар арасында әртүрлі ақпарат көздерінің ықпалы күшейіп отыр. Кей жағдайда теріс идеологиялар мен жат ағымдардың әсері байқалады. Мұндай жағдайда дәстүрлі дін мен ұлттық тәрбиенің рөлі арта түседі. Өйткені ұлттық құндылықтарға негізделген дұрыс тәрбие жастарды теріс жолдан сақтап, олардың бойында сыни ойлау қабілетін қалыптастырады.

Ұлттық тәрбие адамның туған жеріне, еліне деген сүйіспеншілігін арттырады. Отанды құрметтеу, елдің дамуына үлес қосу, халықтың игілігі үшін еңбек ету – әр азаматтың міндеті. Ислам діні де отансүйгіштік пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондықтан дін мен ұлттық тәрбие жастардың азаматтық ұстанымын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Қорытындылай келе, дін мен ұлттық тәрбие – қоғамның рухани дамуының өзара тығыз байланысты екі маңызды саласы. Олар адам бойында адамгершілік қасиеттерді қалыптастырып, ұлттық құндылықтарды сақтауға ықпал етеді. Ұлттық тәрбие мен дәстүрлі діни құндылықтарды үйлестіре отырып тәрбиеленген жас ұрпақ елдің болашағын баянды етіп, қоғамның дамуына зор үлес қоса алады. Сондықтан дін мен ұлттық тәрбиені қатар дәріптеу, олардың тәрбиелік маңызын жастар санасына сіңіру әрқашан өзекті болып қала береді.

 Қ.Молдабек

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

         теолог маманы