Қазіргі қоғамда жастар мәселесі ерекше маңызға ие. Өйткені жастар – мемлекеттің болашағы, елдің әлеуметтік, экономикалық және мәдени дамуының негізгі күші. Алайда ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы мен ғаламтор кеңістігінің шексіз мүмкіндіктері жастарды әртүрлі идеологиялық ықпалдарға ұшыратуда. Солардың ішінде деструктивті діни ағымдардың әсері қоғам үшін үлкен қауіп төндіретін өзекті мәселелердің бірі болып саналады.

Жастардың деструктивті діни ағымдардың ықпалына түсуінің басты себептерінің бірі – діни сауатсыздық. Діннің негізгі қағидалары мен құндылықтарын терең білмеген адам жалған діни уағыздарға тез сеніп қалуы мүмкін. Кейбір жастар діни білімді арнайы мамандардан емес, әлеуметтік желілер мен күмәнді интернет ресурстарынан алады. Мұндай жағдайда олар шынайы діни ілім мен радикалды көзқарастардың арасындағы айырмашылықты ажырата алмай қалады.

Сонымен қатар әлеуметтік мәселелер де жастардың теріс ағымдарға қосылуына әсер етеді. Отбасындағы түсініспеушіліктер, ата-ананың бала тәрбиесіне жеткілікті көңіл бөлмеуі, достар ортасының жағымсыз ықпалы немесе материалдық қиындықтар жасөспірімдердің психологиялық әлсіздігіне себеп болады. Осындай жағдайда олар өзін түсінетін, қолдайтын орта іздейді. Деструктивті ұйымдар дәл осы қажеттілікті пайдаланып, жастарды өз қатарына тартуға тырысады.

Деструктивті діни ағымдардың ең қауіпті әсері – жастардың дүниетанымының өзгеруі. Мұндай ұйымдардың ықпалына түскен адам айналасындағы адамдарды «дұрыс» және «бұрыс» деп бөліп қарай бастайды. Ол өзге пікірлерді қабылдамайды, қоғамдағы ортақ құндылықтарды жоққа шығарады. Нәтижесінде адамда төзімсіздік, қатыгездік және өзгелерге деген сенімсіздік қалыптасуы мүмкін.

Көп жағдайда мұндай ағымдарға кірген жастар отбасынан алыстайды. Олар ата-анасының ақыл-кеңесін тыңдамай, жақын адамдарымен қарым-қатынасты шектейді. Кейбіреулері өз отбасын дінсіз немесе адасқан деп есептеп, олармен байланысын үзуге дейін барады. Бұл тек бір адамның ғана емес, тұтас отбасының психологиялық жағдайына кері әсер етеді.

Деструктивті ағымдардың тағы бір теріс салдары – ұлттық құндылықтардың әлсіреуі. Қазақ халқы ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрін, мәдениеті мен рухани мұрасын сақтап келеді. Ал радикалды топтар кейде ұлттық дәстүрлерді жоққа шығарып, жастарды өз халқының мәдениетінен алыстатуға тырысады. Мұндай көзқарас қоғамдағы бірлік пен татулыққа қауіп төндіреді.

Бұдан бөлек, деструктивті діни ұйымдар жастардың білім алуына және кәсіби дамуына да кері әсер етуі мүмкін. Кейбір ағымдар зайырлы білімнің маңызын төмендетіп көрсетеді немесе жастарды тек өздерінің идеологиясына қызмет етуге бағыттайды. Соның салдарынан жас адамдар оқуын тастап, болашақ мамандығына немқұрайлы қарай бастайды. Бұл олардың жеке өміріне ғана емес, елдің дамуына да кері ықпал етеді.

Қоғамда діни экстремизм мен радикализмнің таралуы мемлекет қауіпсіздігі үшін де үлкен қатер болып табылады. Кейбір деструктивті ұйымдар жастарды заңсыз әрекеттерге, зорлық-зомбылыққа немесе қоғамдық тәртіпті бұзуға итермелеуі мүмкін. Сондықтан мұндай қауіптің алдын алу тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті болып саналады.

Жастарды деструктивті ағымдардың ықпалынан қорғау үшін кешенді жұмыстар жүргізілуі қажет. Ең алдымен, діни сауаттылықты арттыру маңызды. Білім беру мекемелерінде дінтану пәндерінің сапасын көтеріп, жастарға дәстүрлі діндердің тарихы мен құндылықтары туралы дұрыс ақпарат беру қажет. Сонымен қатар ақпараттық-түсіндіру жұмыстары тұрақты түрде жүргізілуі тиіс.

Отбасының рөлі де ерекше маңызды. Ата-аналар балаларымен ашық сөйлесіп, олардың қызығушылықтары мен мәселелеріне назар аударуы керек. Отбасында өзара сенім мен сыйластық қалыптасқан жағдайда жастар сыртқы теріс ықпалдарға аз ұшырайды. Сонымен қатар жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру, спортпен, өнермен және қоғамдық жұмыстармен айналысуына жағдай жасау да олардың рухани және әлеуметтік дамуына оң әсер етеді.

Мемлекет пен қоғамдық ұйымдардың бірлескен жұмысы да үлкен маңызға ие. Жастар арасында түсіндіру кездесулерін өткізу, білікті дінтанушылар мен психологтардың көмегін пайдалану, әлеуметтік желілерде сапалы ағартушылық контентті көбейту арқылы теріс идеологиялардың таралуына қарсы тұруға болады.

Қорыта айтқанда, деструктивті діни ағымдардың жастар санасына әсері қоғам үшін маңызды әрі күрделі мәселе болып табылады. Мұндай ұйымдар жастардың дүниетанымын өзгертіп, олардың отбасы мен қоғамнан оқшаулануына, ұлттық құндылықтардан алыстауына және өмірлік мақсаттарының бұзылуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан жастардың діни сауаттылығын арттыру, отбасы тәрбиесін күшейту, сапалы білім беру және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету – осы мәселенің алдын алудың негізгі жолдары. Жастардың санасы сау, рухани дүниесі бай және ұлттық құндылықтарды құрметтейтін азамат болып қалыптасуы еліміздің тұрақты дамуы мен жарқын болашағының кепілі болып табылады.

 А.Уралбаев

Түркістан облысы  дін істері басқармасының

Сайрам ауданындағы   «Дін мәселелерін зерттеу орталығы « КММ-нің теолог маманы