Қазіргі кезеңде ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың қарқынды дамуы қоғам өмірінің барлық саласына елеулі ықпал етуде. Интернет ресурстары мен әлеуметтік желілердің кеңінен қолданылуы азаматтардың ақпаратқа қолжетімділігін арттырып қана қоймай, құқықтық сана мен қоғамдық көзқарастың қалыптасуына әсер ететін маңызды факторға айналды. Осыған байланысты ақпараттық кеңістікте таралатын діни мазмұндағы ақпараттардың құқықтық санаға ықпалын бағалау және оның ықтимал тәуекелдерінің алдын алу мемлекеттік саясаттың өзекті бағыттарының бірі болып табылады.

Құқықтық сана – азаматтардың құқық пен заңға деген көзқарасын, құқықтық құндылықтарды қабылдау деңгейін және заң талаптарын сақтау қажеттілігі туралы түсінігін білдіретін қоғамдық сананың маңызды құрамдас бөлігі. Құқықтық сананың жоғары деңгейі азаматтардың заң талаптарын ерікті түрде сақтауына, қоғамдық тәртіптің нығаюына және мемлекетке деген сенімнің артуына негіз болады.

Ақпараттық кеңістікте діни мәселелерге қатысты әртүрлі сипаттағы материалдар кеңінен таралуда. Олардың қатарында дәстүрлі діни құндылықтарды дәріптейтін ресми ақпарат көздерімен қатар, заңнама талаптарына қайшы келетін көзқарастарды насихаттайтын бейресми интернет-платформалар да кездеседі. Мұндай ресурстарда діни ұғымдар бұрмаланып түсіндіріліп, азаматтардың құқықтық және азаматтық ұстанымына теріс ықпал етуге бағытталған ақпараттар жариялануы мүмкін.

Деструктивті діни ағымдар ақпараттық кеңістіктің мүмкіндіктерін пайдалана отырып, азаматтардың құқықтық санасына ықпал етудің түрлі тәсілдерін қолданады. Атап айтқанда, мемлекеттік институттарға сенімсіздік қалыптастыру, заң талаптарын діни қағидалармен алмастыруға үндеу, қоғамдағы бірлік пен келісімді әлсіретуге бағытталған идеяларды тарату сияқты әрекеттер құқықтық мәдениеттің төмендеуіне себеп болуы ықтимал. Мұндай ықпалдың нәтижесінде азаматтардың заңға құрметі әлсіреп, құқықтық тәртіпке нұқсан келтіру қаупі туындайды.

Әсіресе жастардың ақпаратты негізінен цифрлық платформалар арқылы қабылдауы бұл мәселенің өзектілігін арттыра түседі. Сыни ойлау дағдылары жеткілікті деңгейде қалыптаспаған жағдайда жалған ақпарат пен діни сипаттағы манипуляциялық материалдардың ықпалы күшейе түседі. Осыған байланысты ақпараттық сауаттылықты, құқықтық мәдениетті және медиасауаттылықты дамыту профилактикалық жұмыстың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

Мемлекеттік органдардың негізгі міндеттерінің бірі – азаматтардың құқықтық санасын нығайтуға бағытталған ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүйелі жүргізу. Бұл бағытта заңнаманы түсіндіру, зайырлылық қағидаттарын насихаттау, ресми ақпарат көздерінің қолжетімділігін арттыру және ақпараттық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру ерекше маңызға ие. Сонымен қатар мемлекеттік органдар, білім беру ұйымдары, бұқаралық ақпарат құралдары және азаматтық қоғам институттары арасында тиімді өзара іс-қимылды қамтамасыз ету профилактикалық жұмыстың нәтижелілігін арттырады.

Мемлекеттік қызметші өз қызметін жүзеге асыру барысында заңдылық, бейтараптық, ашықтық және кәсібилік қағидаттарын басшылыққа алуға міндетті. Осыған сәйкес мемлекеттік қызметші қоғамда құқықтық мәдениетті қалыптастыруға, заң талаптарының сақталуын насихаттауға және азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыруға бағытталған жұмыстарға белсенді қатысуы қажет. Сонымен қатар қызметтік әдеп нормаларын сақтай отырып, тек ресми және тексерілген ақпарат көздеріне сүйену мемлекеттік қызметтің беделі мен қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтуға ықпал етеді.

Ақпараттық кеңістіктегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету тек техникалық немесе құқықтық шаралармен ғана шектелмейді. Бұл, ең алдымен, азаматтардың құқықтық санасын, ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау қабілетін және ұлттық құндылықтарға негізделген азаматтық жауапкершілігін қалыптастыруға бағытталған кешенді жұмысты талап етеді. Құқықтық мәдениеті жоғары қоғамда заң талаптарын сақтау қоғамдық мінез-құлықтың табиғи нормасына айналады.

Қорытындылай келе, ақпараттық кеңістікте таралатын діни мазмұндағы ақпараттардың құқықтық санаға ықпалы мемлекеттік қауіпсіздік, қоғамдық тұрақтылық және заң үстемдігі қағидаттарымен тікелей байланысты. Сондықтан құқықтық мәдениетті дамыту, ақпараттық сауаттылықты арттыру, зайырлылық қағидаттарын түсіндіру және ресми ақпараттық саясатты жетілдіру бағытындағы жұмыстарды жүйелі түрде жалғастыру қоғамдық келісімді нығайтудың және құқықтық мемлекетті дамытудың маңызды алғышарттарының бірі болып табылады.

Д.Арынбек 

Түркістан облысы Дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ

«Талдау және мониторинг» бөлімі маманы