Мағжан Жұмабаев – қазақ  әдебиетінің көрнекті өкілі, ХХ ғасыр басындағы ұлттық поэзияны жаңа көркемдік деңгейге көтерген ақын, Алаш қозғалысының рухани-идеялық бағытындағы ірі тұлғалардың бірі.

         Мағжан Жұмабаев 1893 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, қазіргі Мағжан Жұмабаев ауданында дүниеге келген. Арғын тайпасының Атығай руының Құдайберді тармағынан шыққан. Мағжан Жұмабаев жастайынан зерек, білімге құштар, ой-өрісі ерте қалыптасқан тұлға болды. Ол бала кезінен-ақ әдебиетке, сөз өнеріне ерекше қызығушылық танытып, шығыс қиссалары мен халық ауыз әдебиетін терең меңгеруге бейімделді. Ерте жасынан оқу-білімге ұмтылуы оның болашақ ақын ретінде қалыптасуына негіз қалады.

         Жастық шағында Мағжан алғашында ауыл молдасынан сауат ашып, кейін Қызылжар (Петропавл) қаласындағы медреседе білім алды. Осы кезеңде ол араб жазуын меңгеріп, діни және әдеби білімнің алғашқы негіздерін игерді. Оның дарындылығы мен ерекше қабілеті ұстаздарының назарын аудартып, білімін тереңдетуге жол ашты. Кейін Уфа қаласындағы «Ғалия» медресесінде оқыған жылдары Мағжанның дүниетанымы айтарлықтай кеңейді. Бұл жерде ол тек діни біліммен шектелмей, орыс және Еуропа әдебиетінің үлгілерімен танысып, әлемдік әдеби үдерістерге қызығушылығы артты. Осы ортада оның ақындық таланты айқын көрініп, алғашқы өлеңдері жарық көре бастады.

         Жастайынан қалыптасқан осы білімге деген құштарлық, терең ойлау қабілеті және әдебиетке бейімділік Мағжан Жұмабаевтың кейінгі шығармашылық жолына тікелей ықпал етті. Ол ерте кезден-ақ ұлттық рух, ел болашағы және адам жанының терең сырларын жырлауға бет бұрды.  

         Мағжан Жұмабаев Алаш қозғалысының идеялық ұстанымдарын қолдаған, ұлттық тәуелсіздік пен рухани дербестікті басты құндылық ретінде қарастырған тұлға болды. Кеңестік кезеңде оның көзқарастары мен шығармалары саяси себептермен қудаланып, 1937–1938 жылдардағы жаппай репрессия барысында тұтқындалып, 1938 жылы атылған.

         Кейінгі кезеңде оның есімі толық ақталып, шығармашылық мұрасы ғылыми айналымға қайта енгізілді. Бүгінгі таңда Мағжан Жұмабаевтың поэзиясы қазақ әдебиетінің алтын қорына енген, оның шығармалары ұлттық рухты көтеру, жастарды білімге, отаншылдыққа және адамгершілікке тәрбиелеу бағытында ерекше маңызға ие.

         Мағжан Жұмабаев туралы қазақ әдебиетінде көптеген ақын-жазушылар мен зерттеушілер өз ой-пікірлерін білдірген. Оның шығармашылығы әр кезеңде әртүрлі бағаланса да, жалпы әдеби ортада Мағжан мұрасы жоғары көркемдік құбылыс ретінде танылған.

         Мағжан поэзиясын алғашқылардың бірі болып жоғары бағалаған қаламгерлердің қатарында Мұхтар Әуезов болды. Ол Мағжан шығармашылығын қазақ әдебиетіндегі көркемдік ізденісі терең, ой мен сезімді ұштастыра білген жаңашыл поэзия ретінде сипаттап, оның ұлттық әдебиетке қосқан үлесін ерекше атап өткен.

         Кейінгі кезеңде қазақ поэзиясының көрнекті өкілі Мұқағали Мақатаев Мағжанға ерекше құрмет білдіріп, оған арнап өлең жазды. Бұл шығармасында ол Мағжан рухын, оның еркін ойлы болмысын және трагедиялық тағдырын терең тебіреніспен суреттейді. Мұқағали үшін Мағжан – поэзиядағы  биік рух пен ұлтқа адалдықтың символы болды.          Бүгінгі таңда әдебиеттанушы ғалымдар мен зерттеушілер Мағжан Жұмабаев шығармашылығын кең ауқымда қарастырып, оны Алаш әдебиетінің ең ірі өкілдерінің бірі, қазақ поэзиясына жаңа бағыт пен көркемдік жаңалық әкелген тұлға ретінде бағалайды.

         Бүгінгі таңда Мағжан Жұмабаев мұрасы тек ұлттық қазына ғана емес, сонымен қатар жас ұрпақты отансүйгіштікке, білім мен ғылымға ұмтылуға және ұлттық құндылықтарды құрметтеуге үндейтін рухани мектеп ретінде бағаланады. Оның поэзиясы қазақ халқының мәңгілік рухани қазынасы болып қала береді.

Ұ.Тұрсын

Түркістан облысының дін істері басқармасының 

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы»

КММ-нің маманы