Қазақ халқы табиғатпен етене өмір сүріп, оның әрбір құбылысын жіті бақылап, сол арқылы өмірлік қағидалар қалыптастырған. Соның нәтижесінде сан ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа жеткен мақал-мәтелдер дүниеге келді. Солардың бірі – «Сәуір болмай, тәуір болмас» деген нақыл сөз. Бұл мақалдың астарында тек табиғаттың заңдылығы ғана емес, адам өмірінің мәні мен мағынасы, даму мен жетілу жолы жатыр.                                             

Сәуір айы – көктем мезгілінің ең бір құбылмалы кезеңі. Қыстың ызғары әлі толық кете қоймағанымен, күннің көзі жылуын төге бастайды. Бірде аспанды бұлт торлап, жаңбыр себелесе, енді бірде күн ашылып, табиғатқа жан біткендей болады. Кейде қар аралас жаңбыр жауып, суық жел тұрады. Осындай алуан түрлі ауа райы адамдарға да, табиғатқа да оңай соқпайды. Осындай тұрақсыздыққа қарамастан, дәл осы айда жер бусанып, өсімдіктер тамыр жайып, табиғат тіршілікке қайта келеді. Яғни, сәуір – жаңарудың, оянудың, дамудың бастауы. Осы кезең – жердің жібіп, топырақтың нәр алып, өсімдіктердің тамыр жая бастайтын уақыты. Яғни, сырт көзге қиын әрі тұрақсыз көрінетін сәуір – шын мәнінде болашақ молшылықтың негізі қаланатын мезгіл.                                                                                    Мақалдың тура мағынасы табиғаттағы осы құбылысты бейнелейді: сәуірдің жауын-шашыны мен салқын желінсіз жер көгермейді, табиғат толық жанданып, жайқалып кете алмайды. Ал ауыспалы мағынасы бұдан да терең. Бұл сөз адам өміріндегі қиындықтардың қажеттілігін көрсетеді. Яғни, қандай да бір жетістікке жету үшін міндетті түрде сынақтардан өту керек. Қиындықсыз өсу, еңбексіз нәтиже болмайды.                                                  

Адам баласының өмір жолы да осы табиғат заңдылығына ұқсас. Әр адамның өз «сәуірі» болады. Ол – қиын кезеңдер, кедергілер, сәтсіздіктер мен күмәнға толы уақыттар. Мұндай сәттерде адам кейде өзіне деген сенімін жоғалтып, алға жылжудан қорқуы мүмкін. Бірақ дәл осы қиындықтар адамды шыңдайды, оны төзімді, батыл әрі тәжірибелі етеді. Егер адам өмірдің осындай сынақтарына мойымай, табандылық танытса, онда ол міндетті түрде «тәуір» кезеңге, яғни жетістік пен тұрақтылыққа қол жеткізеді.                      Бұл мақал әсіресе жастар үшін маңызды. Білім алу жолы, мамандық таңдау, өмірден өз орнын табу – оңай міндет емес. Алғашқы қадамдар әрдайым қиын болады. Қателіктер жіберіледі, кейде нәтиже бірден көрінбейді. Осындай сәттерде кейбір жастар тез беріліп, өз мақсатынан бас тартуы мүмкін. Бірақ «Сәуір болмай, тәуір болмас» деген сөз оларға жігер береді. Яғни, қазіргі қиындық – болашақ табыстың бастауы екенін түсінуге көмектеседі.                                                                                       

Сонымен қатар, бұл мақал тек жеке адам өміріне ғана емес, қоғам мен елдің дамуына да қатысты. Кез келген мемлекет даму жолында түрлі қиындықтар мен сынақтарды бастан кешіреді. Экономикалық дағдарыстар, әлеуметтік мәселелер, өзгерістер – мұның бәрі уақытша құбылыстар. Егер халық бірлік сақтап, етене еңбек етсе, онда ол ел міндетті түрде өркендеп, дамиды. Яғни, қоғамның «сәуірі» де кейін «тәуір» кезеңге ұласады.                      

Бұл нақыл сөздің тәрбиелік мәні де зор. Ол адамдарды шыдамдылыққа, сабырлыққа және еңбекқорлыққа баулиды. Сонымен қатар, үміт үзбеуге, кез келген қиындықты уақытша деп қабылдауға үйретеді. Өмірде бәрі бірқалыпты болмайды, кейде қиындықтар кездеседі. Бірақ сол қиындықтардың артында әрқашан жақсылық бар екенін ұмытпау керек.         Қазіргі заманда да бұл мақал өзектілігін жоғалтқан жоқ. Технология дамып, өмір қарқыны өзгерсе де, адам өмірінің негізгі заңдылықтары өзгермейді. Әр адам өз мақсатына жету үшін еңбек етуі, қиындықтарға төтеп беруі қажет. Тек сонда ғана ол өз еңбегінің жемісін көре алады.     Қорытындылай келе, «Сәуір болмай, тәуір болмас» – қазақ халқының өмір тәжірибесінен туған терең мағыналы даналық. Бұл мақал бізге қиындықтардан қорықпау керектігін, әрбір сынақтың артында жақсылық бар екенін еске салады. Сондықтан өмірдің қандай кезеңінде болмасын, сабыр сақтап, алға ұмтылып, үмітті үзбеу – әрбір адамның басты қағидасы болуы тиіс.

 

 М.Салиходжаев

 

Түркістан облысының дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

Мақтаарал, Жетісай ауданындағы бөлімінің маманы