Адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі – аманатқа адал болу. Аманатқа беріктік адамгершіліктің, ар-намыстың, жауапкершіліктің және адалдықтың көрінісі болып табылады. Қоғамдағы адамдардың бір-біріне деген сенімі де осы қасиетке негізделеді. Егер адамдар аманатқа берік болса, қоғамда өзара құрмет пен ынтымақ орнайды. Ал аманатқа қиянат жасалған жерде сенім жоғалып, алауыздық пен күмән пайда болады.Қазақ халқы ежелден аманат ұғымына ерекше мән берген. «Аманатқа қиянат жасама», «Сенім – адамдықтың белгісі», «Уәде – Құдай сөзі» деген нақылдар халық арасында кең таралған. Бұл сөздердің барлығы адамның өзіне жүктелген міндет пен жауапкершілікті адал атқаруы қажеттігін білдіреді.

Аманат тек зат немесе ақша ғана емес. Адамға тапсырылған қызмет, берілген уәде, айтылған сыр, ата-ананың үміті, ұстаздың сенімі, елдің тағдыры – мұның барлығы аманат болып саналады. Сондықтан әрбір адам өз өмірінде кездесетін аманаттарға үлкен жауапкершілікпен қарауы тиіс.Тарихқа көз жүгіртсек, аманатқа адал болған тұлғалардың көп екенін көреміз. Қазақтың ұлы ханы Абылай хан елдің тәуелсіздігі мен бірлігін өзіне жүктелген аманат деп білді. Ол қиын кезеңдерде халқына қорған болып, елдің тұтастығын сақтап қалуға күш салды. Оның бүкіл қызметі халық алдындағы аманатқа адалдықтың жарқын үлгісі болды.Сол сияқты қазақтың атақты билері – Төле би, Қазыбек би және Әйтеке би де елдің бірлігі мен әділдігін сақтауды басты міндет санады. Олар дауларды әділ шешіп, халықтың сенімін ақтады. Халықтың оларға деген құрметі олардың аманатқа адалдығынан туындады.

Ұлт тарихындағы тағы бір жарқын мысал – Алаш қайраткерлерінің қызметі. XX ғасырдың басында қазақ зиялылары халықтың болашағын өздеріне аманат деп қабылдады. Олар білім мен ғылымды дамытуға, ұлттық сананы оятуға, елдің тәуелсіздігі үшін күресуге бар күшін жұмсады. Қиындықтарға қарамастан, өз ұстанымдарынан таймай, халық мүддесіне адал қызмет етті. Бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуына олардың еңбегі зор үлес қосты.Аманатқа беріктік тек тарихи тұлғаларға ғана тән қасиет емес. Ол әрбір адамның күнделікті өмірінде көрініс табуы керек. Мысалы, оқушыға ұстазы белгілі бір тапсырма берсе, оны уақытында әрі сапалы орындауы – аманатқа адалдықтың белгісі. Қызметкер өз жұмысына жауапкершілікпен қараса, ол да аманатқа берік болғаны. Ал достар арасындағы сенімді сақтау, біреудің сырын жария етпеу – адамдық қасиеттің көрінісі.Халық арасында аманатқа адалдық туралы көптеген тағылымды оқиғалар кездеседі. Соның бірі туралы аңызда былай баяндалады. Бір саудагер ұзақ сапарға шығар алдында алтын толы қоржынын досына аманаттап қалдырады. Жылдар өткен соң қайта оралғанда досы аманатты сол күйінде қайтарып береді. Сонда саудагер: «Алтынның сақталғанына емес, достықтың сақталғанына қуаныштымын», – деген екен. Бұл оқиға аманаттың негізінде сенім жатқанын көрсетеді.

Ұлы ойшыл Абай Құнанбайұлы адам бойындағы адалдық пен жауапкершілікті жоғары бағалаған. Оның қара сөздерінде адамға сенім арту және сол сенімді ақтау туралы көптеген тағылымды ойлар кездеседі. Абайдың пікірінше, адам өз ар-ұятының алдында таза болуы үшін әділдік пен адалдықты өмірлік ұстаным етуі керек.Аманатқа беріктік қазіргі қоғамда да ерекше маңызды. Бүгінгі таңда мемлекет қызметкерлері халық сенімін ақтауы тиіс, дәрігерлер өз міндетін адал атқаруы керек, мұғалімдер жас ұрпаққа сапалы білім беруге жауапты. Әркім өз ісіне жауапкершілікпен қарағанда ғана қоғам дамып, ел өркендейді.Ата-ананың балаға артқан үміті де – үлкен аманат. Баланың жақсы білім алып, тәрбиелі азамат болып өсуі – сол аманатты ақтаудың жолы. Сол сияқты Отанға қызмет ету, туған жерді қорғау, табиғатты аялау да келешек ұрпақ алдындағы аманат болып табылады.Белгілі жазушы Ғабит Мүсіреповтің: «Адал адам – қоғамның байлығы» деген сөзі бар. Шынында да, адалдық пен аманатқа беріктік бар жерде адамдар арасында сенім қалыптасады. Ал сенім – кез келген мемлекеттің және қоғамның дамуының басты тіректерінің бірі.

Қорыта айтқанда, аманатқа беріктік – адамды биікке көтеретін асыл қасиет. Ол жеке адамның ғана емес, тұтас қоғамның игілігіне қызмет етеді. Тарихтағы ұлы тұлғалар да, қарапайым адамдар да аманатқа адалдық арқылы құрметке ие болған. Сондықтан әрқайсымыз өзімізге тапсырылған міндетті жауапкершілікпен орындап, берілген сенімді ақтай білуіміз керек. Өйткені аманатқа адалдық – адамдықтың өлшемі, ал аманатқа беріктік – абыройдың белгісі.

Д. Аманов

  Түркістан облысының дін істері басқармасы         

 «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

Мақтаарал ауданындағы дінтанушы маманы