Әлемде ақпараттың таралу жылдамдығы бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Интернет пен әлеуметтік желілер адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналып, кез келген идеяның қысқа уақытта кең аудиторияға жетуіне мүмкіндік беруде. Бұл құбылыс бір жағынан пайдалы болғанымен, екінші жағынан қауіпті үрдістердің, соның ішінде радикалды идеологиялардың таралуына жол ашып отыр. Осындай жағдайда әрбір адамның санасында радикалды көзқарастарға қарсы тұра алатын ішкі қорғаныс, яғни идеологиялық иммунитет қалыптастыру аса маңызды.

Радикалды идеологиялар көбінесе қоғамдағы әлсіз тұстарды пайдаланып, адамдардың сеніміне кіруге тырысады. Олар қарапайым және түсінікті ұрандар арқылы күрделі мәселелерге жеңіл шешім ұсынып, адамдарды өз қатарына тартуға ұмтылады. Мұндай идеялар әсіресе өмірлік тәжірибесі аз, дүниетанымы толық қалыптаспаған жастар үшін тартымды болуы мүмкін. Сондықтан бұл мәселені тек қауіп ретінде қарастыру жеткіліксіз, оны терең түсініп, алдын алу шараларын күшейту қажет.

Идеологиялық иммунитет – бұл адамның ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдай алу қабілеті, өзінің құндылықтары мен ұстанымдарын берік сақтау, сондай-ақ сыртқы ықпалдарға қарсы тұра білуі. Мұндай иммунитет өздігінен қалыптаспайды, ол ұзақ уақыт бойы білім алу, тәрбие көру және өмірлік тәжірибе жинақтау арқылы дамиды. Білім беру жүйесі осы тұрғыда шешуші рөл атқарады. Мектеп пен жоғары оқу орындары тек академиялық білім беріп қана қоймай, студенттердің сыни ойлау қабілетін дамытуы тиіс.

Сыни ойлау – радикалды идеологияларға қарсы тұрудың негізгі құралдарының бірі. Адам кез келген ақпаратты қабылдамас бұрын оның қайдан шыққанын, қандай мақсат көздейтінін және қаншалықты шынайы екенін талдай білуі қажет. Бұл дағды қалыптасқан жағдайда адам жалған ақпарат пен манипуляцияларға оңай алданбайды. Өкінішке қарай, қазіргі таңда көптеген адамдар эмоцияға беріліп, тек өз көзқарасына сәйкес келетін ақпаратты ғана қабылдауға бейім. Бұл жағдай радикалды идеялардың таралуына қолайлы орта қалыптастырады.

           Отбасының рөлі де ерекше маңызды. Бала тәрбиесі ең алдымен отбасынан басталады. Ата-ананың берген тәрбиесі, көрсеткен үлгісі баланың болашақтағы көзқарасына тікелей әсер етеді. Егер отбасында сыйластық, түсіністік және ашық қарым-қатынас орнаса, бала өз ойын еркін жеткізіп, кез келген мәселені талқылауға дағдыланады. Бұл өз кезегінде оның сыртқы ықпалдарға төтеп беру қабілетін арттырады. Керісінше, назардан тыс қалған немесе қолдау көрмеген жасөспірімдер күмәнді топтардың ықпалына оңай түсіп кетуі мүмкін.

Ұлттық құндылықтар мен мәдениет те идеологиялық иммунитеттің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Өз халқының тарихын, дәстүрін, тілін құрметтейтін адам өзінің тамырын жақсы түсінеді. Бұл оған бөтен, зиянды идеяларды ажыратуға көмектеседі. Ұлттық бірегейлік сезімі адамның ішкі тұрақтылығын күшейтіп, оны әртүрлі теріс ықпалдардан қорғайды. Сондықтан мәдени мұраны сақтау мен насихаттау тек өткенді құрметтеу ғана емес, сонымен қатар болашақты қорғау болып табылады.

Қазіргі заманда ақпараттық қауіпсіздік мәселесі де өзекті болып отыр. Әлеуметтік желілер мен түрлі онлайн платформалар радикалды топтардың негізгі құралдарының біріне айналды. Олар тартымды бейнелер, қысқа видеолар және әсерлі мәтіндер арқылы аудиторияны өзіне тартады. Әсіресе алгоритмдер пайдаланушының қызығушылығына сәйкес контент ұсынып, адамды біртіндеп белгілі бір ақпараттық ортаға «қамап» қоюы мүмкін. Бұл жағдай адамның балама пікірлерді есту мүмкіндігін шектеп, оның көзқарасын біржақты қалыптастыруға әкеледі.

Медиасауаттылықты арттыру – осындай қауіптердің алдын алудың тиімді жолдарының бірі. Әрбір адам ақпарат көздерін салыстырып, олардың сенімділігін тексере білуі керек. Жалған жаңалықтарды анықтау, манипуляция тәсілдерін түсіну және эмоционалды қысымға қарсы тұру – бүгінгі күннің маңызды дағдылары. Бұл тек жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

Қоғамдық институттардың да бұл мәселедегі жауапкершілігі жоғары. Мемлекет, білім беру ұйымдары, бұқаралық ақпарат құралдары және азаматтық қоғам өкілдері бірлесіп жұмыс істегенде ғана нәтижеге қол жеткізуге болады. Ақпараттық саясаттың ашықтығы, жастарға арналған сапалы білім мен мәдени бағдарламалардың қолжетімділігі, сондай-ақ әлеуметтік әділеттіліктің қамтамасыз етілуі – радикалды идеологиялардың таралуын шектеудің маңызды факторлары.

Сонымен қатар, жастармен тікелей жұмыс жүргізу де ерекше мәнге ие. Олардың қызығушылықтарын, мәселелерін және қажеттіліктерін түсіну арқылы ғана тиімді алдын алу шараларын ұйымдастыруға болады. Жастарға өз қабілеттерін дамытуға, қоғамға пайдалы болуға мүмкіндік беру олардың радикалды идеяларға қызығушылығын төмендетеді. Өзін қоғамның бір бөлшегі ретінде сезінетін адам деструктивті жолды таңдауға бейім болмайды.

Қорытындылай келе, радикалды идеологияларға қарсы иммунитет қалыптастыру – кешенді әрі ұзақ мерзімді процесс. Ол білім мен тәрбиеден, мәдениет пен құндылықтардан, сондай-ақ ақпараттық сауаттылықтан тұрады. Әрбір адам өз санасын қорғауға жауапты екенін түсінуі тиіс. Тек осындай жағдайда ғана біз тұрақты, қауіпсіз және үйлесімді қоғам құра аламыз.

 

  Қ.Молдабек

 

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

теолог маманы