Адамзат мыңдаған жылдар бойы соғыс, ашаршылық, індет, табиғи апат секілді келеңсіздіктермен бетпе-бет келді. Бірақ қазіргі ғасырдың қауіптері бұрынғыдан өзгеше. Олар көзге көрінбейді, қолмен ұстала алмайсың, айқайлап келмейді. Олар – үнсіз, бірақ өте қуатты.

Сол үнсіз қауіптердің бірі – қауіпті ойындар, яғни адам психологиясын, санасын және ерік-жігерін басқаруға тырысатын виртуалды әлемдер.

Бұл ойындар балаға да, ересекке де, білімдіге де, әлсізге де, бай мен кедейге де – бәріне бірдей әсер етеді.

Өйткені цифрлық дәуірде қауіптің ұлты, жасы, шекарасы болмайды. Ол – бүкіл адамзатқа ортақ.

Қауіпті ойындардың ең алғашғы және ең қауіпті сипаты – тәуелділік.

Бүгінде әлемдік ғалымдар ойын индустриясының:

–   Миға әсер ететін дыбыстарды;

–   Назарды басып алатын жарықтарды;

–   Жан-жақты тартатын марапат жүйесін, арнайы ғылыми негізде құратынын дәлелдеп отыр.

Жеңілген сайын қайта жеңуге, қайта ұтуға деген ішкі құмарлық пайда болады. Бір ойын – бір секундтық қуаныш. Бірақ оның артында сағаттар, түндер, жылдар жоғалады.

Ал тәуелділік – ешқашан дауыстап келмейді. Ол адамды іштен, үнсіз, байқамай байлап тастайды.

Бір сәтте адамның өмірі «тағы бір раунд», «тағы бір деңгей», «тағы бір мүмкіндік» деген жалған лүпілдің ішінде еріп кетеді.

Кейбір ойындар тек көңіл көтеруге арналған емес. Олар адамның ең осал тұстарын – қорқыныш, жалғыздық, күмән, әлсіздік сезімдерін қолданады.

Қорқынышқа құрылған ойындар:

–  Ұйқыны бұзады;

–  Эмоциялық тұрақтылықты әлсіретеді;

–  Үрей тудырады;

–  Сенімсіздік қалыптастырады.

Ал манипулятивті тапсырмалар беретін ойындар адамды «бағыну» дағдысына үйретеді. Бұл – ең қауіпті құбылыс. Өйткені ойын адамның ойлану қабілетін емес, орындау қабілетін күшейтеді. Ал бұйрыққа соқыр бағынуға үйренген сана – басқаруға дайын сана.

Бұл – тек балаларға ғана емес, ересектерге де ортақ қауіп.

Қауіпті ойындар тек адамның өзімен жұмыс істемейді, ол оның ортасына да шабуыл жасайды.

Онлайн кеңістікте:

–  Кибербуллинг;

–  Қорлау;

–  Анонимді қысым;

–  Бопсалау;

–  Агрессия өте жиі кездеседі.

Ойын әлемі көп жағдайда адамның шынайы өмірдегі байланыстарын үзіп, виртуалды қарым-қатынасқа тәуелді етеді.

Адамның достық байланысы әлсірейді, жақындармен қарым-қатынасы суыйды, тіпті отбасы ішіндегі түсіністік жойыла бастайды.

Виртуалды әлем адамның шынайы өмірін жұтып қоятындай күшке ие.

Қауіпті ойындарға қарсы күрес – бір отбасының немесе бір ұлттың ғана емес, бүкіл адамзаттың ортақ міндеті. Өйткені бұл виртуалды қатер:

–   Шекара танымайды;

–   Тіл таңдамайды;

–   Мәдениет бөлмейді;

–   Жасты ажыратпайды.

Бізге керек нәрсе – тыйым салу емес, түсіну, білім беру, саналы цифрлық мәдениет қалыптастыру.

Әлем халқы бірігіп үйренуі тиіс:

–  Технологияны пайдалану мәдениеті;

–  Балаға емес, саналы қоғамға бағытталған тәрбие;

–  Ақпараттық сауат;

–  Эмоциялық интеллект;

–  Цифрлық шекара қою.

Адамзат дамудың жаңа кезеңіне қадам басты. Ал жаңа кезеңнің жаңа қаупіне жаңа жауап керек.

Қауіпті ойындар – дауыссыз, бірақ қаһарлы жау.

Ол есікті қақпайды, рұқсат сұрамайды, іштей кіреді.

Бірақ адамзат бұрын да талай ауыр сынақтан өтті. Бұл қауіп те еңсерілмейтін емес.

Бізде:

–   Ақыл бар;

–   Ғылым бар;

–   Тәжірибе бар;

 –   Ең бастысы – бірлік бар.

Ата-бабамыз «Ойынға ойсыз құмар» деп дөп басып айтқан. Ұрпақтың болашағы, адамның психологиялық саулығы, қоғамның тұтастығы – технологияның емес, адамның өз қолында.

Үнсіз жауға қарсы тұратын ең мықты құрал – ойланатын жүрек және оятылған сана.

 

Қ.Молдабек

 

Түркістан облысы дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

теолог маманы