Адам баласының өмір жолында өзін табуы, қабілетін танып, оны дамытуы – ең маңызды міндеттердің бірі. Әсіресе жігіт баланың қоғамдағы орны, оның жан-жақтылығы, ой-өрісі мен шеберлігі арқылы айқындалады. Бұрынғы заманнан бері қазақ халқы жігітке үлкен үміт артқан. Жігіт тек күшті немесе батыл ғана емес, сонымен қатар білімді, өнерлі, ақылды, сабырлы және еңбекқор болуы тиіс деп есептелген. Өйткені нағыз азамат – тек бір ғана қабілетпен шектелмей, өмірдің әр саласында өзін көрсете алатын тұлға.

Қазіргі заман – мүмкіндіктер заманы. Әрбір адам өз қабілетін дамытуға, жаңа нәрселерді үйренуге және өзін жан-жақты жетілдіруге мүмкіндік алады. Бірақ бұл мүмкіндіктердің ішінде адасып кетпеу үшін адамда мақсат, тәртіп және еңбекқорлық болуы керек. Әсіресе жігіт адам өз өмірінің жауапкершілігін ерте сезініп, болашағын қалыптастыру жолында үнемі ізденісте болуы тиіс. Себебі қоғамда белсенді, ойы озық, ісі нақты адамдар ғана үлкен жетістіктерге жетеді.

Жігіттің бойындағы өнер тек домбыра тарту немесе ән айту сияқты дәстүрлі өнерлермен ғана шектелмейді. Өнер деген ұғым өте кең. Ол адамның қабілеті, шеберлігі, ойлау мәдениеті, адамдармен қарым-қатынасы, тіпті қиын жағдайда дұрыс шешім қабылдай білуінен де көрінеді. Мысалы, бір жігіт спортта мықты болуы мүмкін, ал екіншісі ғылымға бейім келеді. Тағы бірі адамдарды ұйымдастыра біледі немесе шығармашылықпен айналысады. Осындай түрлі қабілеттердің жиынтығы адамды ерекше тұлға етеді.

Жігіттің жан-жақты болуы оның тек өзі үшін ғана емес, қоғам үшін де маңызды. Өйткені жан-жақты дамыған адам айналасына пайдасын тигізе алады. Ол жаңа идеялар ұсынады, адамдарға көмектеседі, қиындықтарды шешуге үлес қосады. Қоғамның дамуы да дәл осындай белсенді әрі ізденімпаз азаматтардың арқасында жүзеге асады.

Өнер мен білім бір-бірімен тығыз байланысты. Білім адамның ой-өрісін кеңейтсе, өнер оның жан дүниесін байытады. Жігіт адам кітап оқып, білімін арттырса, ол өмірдің түрлі жағдайында дұрыс бағыт таба алады. Ал өнер арқылы ол өзін еркін жеткізіп, шығармашылық қабілетін дамытады. Сондықтан нағыз жігіт білім мен өнерді қатар дамытқан кезде ғана толық қалыптасқан тұлға бола алады.

Қазіргі жастардың алдында үлкен мүмкіндіктер тұр. Технология дамып, әлем ашық бола түсті. Интернет арқылы білім алуға, жаңа дағдылар үйренуге, түрлі мәдениеттермен танысуға болады. Бірақ бұл мүмкіндіктерді тиімді пайдалану үшін адамның өзінде ынта мен жауапкершілік болуы керек. Уақытты бос өткізу адамның дамуына кедергі келтіретіні анық. Ал уақытты дұрыс пайдалана білген адам қысқа мерзімнің ішінде үлкен нәтижеге жете алады.

Жігіттің тағы бір маңызды қасиеті – табандылық. Кейде адам бір нәрсені бірден үйрене алмайды немесе алғашқы қадамдарында қиындықтарға кездеседі. Бірақ дәл сол сәтте берілмей, еңбектене берген адам ғана нәтижеге қол жеткізеді. Таланттың өзі еңбекпен шыңдалғанда ғана шынайы күшке айналады. Сондықтан жігіт адам әрдайым өзіне талап қойып, жаңа белестерді бағындыруға ұмтылуы керек.

Жан-жақты дамыған жігіттің бойында мәдениет пен тәрбие де қатар жүреді. Өнер мен білім тек сыртқы жетістік емес, ол адамның ішкі әлемін де қалыптастырады. Әдептілік, үлкенді құрметтеу, кішіні сыйлау, сөзге тоқтау – мұның бәрі де азаматтың нағыз болмысын көрсетеді. Егер адам тек қабілетті болып қана қоймай, сонымен бірге адамгершілік қасиеттерін де сақтай білсе, онда ол шынайы құрметке ие болады.

Бүгінгі қоғамда көшбасшылық қасиет те ерекше бағаланады. Көшбасшы болу – тек бұйрық беру емес, адамдарды бір мақсатқа жұмылдыра білу. Ол үшін жігіт адам сенімді, әділ, жауапкершілігі жоғары болуы керек. Осындай қасиеттері бар адам өзгелерге үлгі бола алады. Ал үлгі болу – үлкен жауапкершілік.

Жігіттің дамуы тек жеке қабілеттерімен ғана шектелмейді. Ол үнемі өз ортасымен, достарымен, ұстаздарымен байланыста болады. Жақсы орта адамның дамуына үлкен әсер етеді. Егер адам білімге, өнерге ұмтылған адамдардың ортасында жүрсе, өзі де сол бағытта дамиды. Сондықтан жігіт өз ортасын дұрыс таңдай білуі де маңызды.

Өмірде әр адам өз жолын іздейді. Біреу ғылымға, біреу өнерге, енді біреу кәсіпке бет бұрады. Бірақ қай саланы таңдаса да, адам өз ісіне адал болып, үнемі дамуға ұмтылуы тиіс. Себебі даму тоқтаған жерде адам да тоқырай бастайды. Ал үнемі ізденісте жүрген адам жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.

Жігіттің күш-қуаты тек физикалық қабілетпен өлшенбейді. Нағыз күш – адамның рухани мықтылығында. Өмірде түрлі қиындықтар кездеседі. Сол қиындықтарға төтеп беріп, өз мақсатына жетуге талпынған адам ғана шынайы мықты тұлғаға айналады. Рухани мықты адам өзіне сенеді, қателіктерінен сабақ алады және алға қарай қадам жасай береді.

Қорыта айтқанда, жігіттің жан-жақты болуы – оның өмірдегі табысының негізі. Әрбір қабілет, әрбір үйренген өнер адамның тұлғасын байыта түседі. Бірақ ең бастысы – адамның тоқтамай дамуы. Жаңа нәрсені үйренуге деген құштарлық, еңбекке деген құрмет, білімге деген ынта – міне, осы қасиеттер нағыз азаматты қалыптастырады. Жан-жақты дамыған, ойы терең, ісі нақты жігіт қашанда қоғамның тірегі бола алады.

 

 М.Серікұлы

 

 

Түркістан облысы дін істері басқармасының

 

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ – нің 

 

теолог маманы