Қазіргі заманның геосаяси жағдайында ақпараттық технологиялардың жедел дамуы мемлекеттік қауіпсіздік ұғымын түбегейлі өзгертті. Бүгінде ұлттық мүдделерді қорғау тек физикалық шекараларда нда ғана емес, сонымен қатар виртуалды әлемде, яғни киберкеңістікте жүзеге асырылуда. Интернет кеңістігіндегі экстремизм мен киберқауіпсіздік мәселелері Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік стратегиясының басым бағыттарының біріне айналды. Бұл бағытта еліміздің негізгі күштік құрылымдары, атап айтқанда, Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Прокуратура органдары үйлесімді әрі жүйелі жұмыс атқарып келеді.

Интернет желісі экстремистік және лаңкестік ұйымдар үшін үгіт-насихат жүргізудің, жаңа мүшелерді тартудың және қаржы жинаудың ең тиімді құралына айналды. Олар әлеуметтік желілерді, мессенджерлер мен жабық форумдарды пайдалана отырып, жастардың санасын улауға, қоғамда іріткі салуға және діни алауыздық тудыруға тырысады. Осы орайда Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) еліміздің цифрлық шекарасын қорғауда басты рөл атқарады. ҰҚК жанындағы Мемлекеттік техникалық қызмет интернет-ресурстарға тәулік бойы мониторинг жүргізеді. Бұл қызмет шетелдік экстремистік орталықтардың елімізге бағытталған ақпараттық шабуылдарын анықтап, олардың жолын кесумен айналысады. ҰҚК мамандары заманауи кибербарлау әдістерін қолдана отырып, радикалды топтардың жасырын байланыс арналарын бұғаттайды және мемлекеттік маңызы бар ақпараттық жүйелерге жасалатын хакерлік шабуылдарға тойтарыс береді. Мемлекет қабылдаған «Киберқалқан» тұжырымдамасы аясында ҰҚК стратегиялық нысандардың кибертұрақтылығын қамтамасыз етіп, цифрлық инфрақұрылымның қауіпсіздігін жоғары деңгейде ұстап отыр.

Сонымен қатар, интернеттегі заңдылықтың сақталуын қадағалауда Прокуратура органдарының орны ерекше. Прокуратура интернет-кеңістіктегі мазмұнды құқықтық тұрғыдан бағалаумен және заң бұзушылықтарды жоюмен айналысады. Егер желіде экстремизмді насихаттайтын, лаңкестікке шақыратын немесе қоғамдық тәртіпті бұзатын контент анықталса, Прокуратура дереу әрекет етеді. Прокурорлық қадағалау актілері мен сот шешімдері негізінде мыңдаған заңсыз сайттар мен парақшалар Қазақстан аумағында бұғатталады. Прокуратура тек жазалаушы емес, сонымен қатар үйлестіруші орган ретінде барлық құқық қорғау құрылымдарының экстремизмге қарсы іс-қимылын реттейді. Олар ақпараттық кеңістіктің тазалығын бақылап, киберқылмыстардың алдын алу бойынша заңнамалық базаны жетілдіруге үлес қосады. Күштік құрылымдардың бұл жұмысы тек қана техникалық құралдармен шектелмейді, ол терең талдауды, заманауи криптографиялық әдістерді және жасанды интеллект алгоритмдерін қолдануды талап етеді.

Киберкеңістіктегі қылмыспен тікелей күресуде және қоғамдық қауіпсіздікті сақтауда Полиция департаментінің, атап айтқанда «Киберпол» арнайы бөлімшелерінің қызметі орасан зор. Полиция органдары интернеттегі экстремизмнің нақты қылмыстық көріністерін — заңсыз материалдарды таратқан тұлғаларды анықтау, оларды ұстау және жауапқа тарту ісімен айналысады. Полиция қызметкерлері күнделікті желілік патрульдеу арқылы әлеуметтік желілердегі арандатушылықты, экстремистік парақшаларды және жастарды деструктивті әрекеттерге үгіттейтін топтарды табады. Сонымен қатар, Полиция департаменті киберқылмыстың басқа да түрлерімен, соның ішінде интернет-алаяқтықпен және ақпараттық жүйелерге рұқсатсыз кіру деректерімен күреседі. Олар жедел-іздестіру шараларын жүргізіп, цифрлық іздер арқылы қылмыскерлердің орналасқан жерін анықтайды. Полицияның тағы бір маңызды бағыты – профилактикалық жұмыс; олар білім беру мекемелерінде кездесулер өткізіп, жастарға интернеттегі қауіптер мен заң алдындағы жауапкершілікті түсіндіреді.

Алайда, киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Интернеттегі экстремизммен күресте қоғамның, әсіресе білім беру саласының маңызы зор. Оқушылар мен студенттер арасында медиасауаттылықты арттыру, олардың сыни ойлау қабілетін дамыту – цифрлық қатерлерге қарсы ішкі «иммунитет» қалыптастырудың жалғыз жолы. Педагогтар, әсіресе алғашқы әскери дайындық және технология пәнінің мұғалімдері, жастарға интернеттің тек білім көзі ғана емес, сонымен бірге ақпараттық қару екенін түсіндіруі тиіс. Цифрлық гигиена ережелерін сақтау, күмәнді сілтемелерден бас тарту және экстремистік идеологияға қарсы тұру бүгінгі сарбаздың да, қарапайым азаматтың да басты қасиеті болуы керек. Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Прокуратураның техникалық және құқықтық мүмкіндіктері халықтың жоғары деңгейдегі киберсауаттылығымен ұштасқанда ғана Қазақстанның ақпараттық егемендігі толықтай қорғалған деп айтуға болады. Мемлекеттің күштік құрылымдары мен білім беру жүйесінің бірлескен әрекеті ғана интернеттегі деструктивті күштерге тосқауыл қойып, елдің тыныштығы мен тұрақтылығын сақтап қалуға мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, интернет кеңістігіндегі экстремизммен күрес пен киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету – бұл тек технологиялық процесс емес, бұл мемлекеттік деңгейдегі кешенді қорғаныс жүйесі. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің стратегиялық қырағылығы, Прокуратура органдарының заңдық қадағалауы және Полиция департаментінің жедел іс-қимылы бір арнаға тоғысқанда ғана «Киберқалқан» тұжырымдамасы өз жемісін береді. Алайда, кез келген заманауи технологиялық кедергінің ең маңызды буыны – адам факторы.        

Д.Арынбек

Түркістан  облысының дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

маманы