Қазіргі жаһандану дәуірінде ғылым мен технология қоғам дамуының басты қозғаушы күшіне айналды. Соның ішінде жасанды интеллект (ЖИ) ғылым жетістігінің ең ықпалды әрі күрделі көріністерінің бірі ретінде тек экономика мен өндірісті ғана емес, мәдениет, мораль және дін саласын да қамтып отыр. Зайырлы қоғам жағдайында жасанды интеллектке қатысты дін мәселесі сенім тұрғысынан емес, әлеуметтік, мәдени және этикалық құбылыс ретінде қарастырылады.

Зайырлы мемлекеттерде дін жеке сенім кеңістігі ретінде мойындалып, қоғам өмірінде мәдени және моральдық құндылықтардың көзі ретінде танылады. Осы тұрғыдан алғанда, жасанды интеллекттің дамуы діннің қоғамдағы рөліне жаңа талаптар қояды. Технологиялық ортада дін адамдарға рухани тұрақтылық, моральдық бағдар және әлеуметтік үйлесім ұсынатын институт ретінде көрінеді.

Жасанды интеллект қоғамдағы көптеген процестерді автоматтандырып, адам мен технология арасындағы қатынасты күрделендірген сайын, діннің адамгершілік өлшем ретіндегі маңызы арта түседі. Бұл жерде дін ғылымға қарсы қойылмайды, керісінше, қоғамдық тепе-теңдікті сақтауға ықпал ететін фактор ретінде бағаланады.

Жасанды интеллекттің кең таралуы зайырлы этика мәселелерін алдыңғы қатарға шығарды. Алгоритмдердің әділдігі, деректердің құпиялылығы, шешім қабылдаудағы ашықтық сияқты сұрақтар тек техникалық емес, әлеуметтік сипатқа ие. Осы тұста діннің тарихи қалыптасқан моральдық қағидалары зайырлы этикалық дискурспен үндесіп, ортақ құндылықтарды айқындауға көмектеседі.

Зайырлы көзқарас бойынша, жасанды интеллекттің шешімдері абсолютті ақиқат ретінде қабылданбауы тиіс. Қоғамдық жауапкершілік адамға жүктеледі, ал технология тек құрал рөлін атқарады. Бұл ұстаным діни де, зайырлы да ойлау жүйесінде кеңінен қолдау табады.

Зайырлы форматта жасанды интеллект дін саласында ақпараттық және ұйымдастырушылық құрал ретінде қолданылады. Мысалы, діни мәтіндерді цифрландыру, тарихи деректерді жүйелеу, аудармалар жасау және білім беру ресурстарын кеңейту бағытында ЖИ тиімді шешімдер ұсынады.

Сонымен қатар, жасанды интеллект діни сауаттылықты арттыруда, экстремизмнің алдын алуда және жалған ақпаратпен күресте де қолданылуда. Бұл үдерістерде технология сенімді насихаттау емес, ақпараттық қолжетімділік пен талдау құралы ретінде бағаланады.

Жасанды интеллекттің дамуы қоғамның дүниетанымына әсер етпей қоймайды. Адамның бірегейлігі, еркін таңдау, жауапкершілік сияқты ұғымдар қайта қарастырыла бастады. Осы өзгерістер аясында дін қоғамда тұрақтандырушы фактор ретінде көрініс табады.

Зайырлы тұрғыдан алғанда, дін – адамның технологиялық ортада өзін жоғалтпауына көмектесетін мәдени механизм. Ол ғылыми түсіндіруді алмастырмайды, бірақ өмірдің мәні, моральдық бағдар сияқты сұрақтарға әлеуметтік жауап ұсынады.

Зайырлы қоғамда мемлекет ғылымның дамуын қолдай отырып, діннің қоғамдық кеңістіктегі рөлін құқықтық негізде реттейді. Жасанды интеллектке қатысты саясатта бұл үш саланың өзара тепе-теңдігі маңызды. Мемлекет технологияны бақылау тетіктерін енгізсе, ғылым оны жетілдіреді, ал дін қоғамдық пікір мен моральдық ұстанымдардың қалыптасуына ықпал етеді.

Бұл өзара әрекеттестік зайырлы қағидаттарды сақтай отырып, қоғамның тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Алдағы уақытта жасанды интеллекттің мүмкіндіктері кеңейген сайын, діннің зайырлы қоғамдағы орны қайта пайымдалатын болады. Ол жеке сенім шеңберінде қалса да, мәдени мұра мен этикалық ресурс ретінде өз маңызын жоғалтпайды. Жасанды интеллект бұл үдерісте дінді өзгерту емес, оны жаңа әлеуметтік шындыққа бейімдейтін фактор ретінде әсер етеді.

Қорытындылай келе, ғылым мен қоғам түйіскен тұстағы жасанды интеллект зайырлы кеңістікте дін феноменін жаңа қырынан көрсетеді. Дін бұл жағдайда сенім жүйесі ғана емес, қоғамның моральдық және мәдени тұрақтылығын сақтайтын әлеуметтік институт ретінде танылады. Ал жасанды интеллект – осы қоғамда қолданылатын қуатты құрал.

Ғылым ақыл-ойды дамытса, зайырлы кеңістіктегі дін қоғамдық жауапкершілік пен моральдық бағдарды сақтауға ықпал етеді. Осы үйлесім жасанды интеллект дәуірінде қоғамның тұрақты әрі үйлесімді дамуының негізі бола алады.

 

 Г.Бекжан

 

Түркістан облысы дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ           

теолог маманы