Діни символдар – белгілі бір діннің құндылықтарын, сенімдерін және дәстүрлерін білдіретін ерекше белгілер. Олар адамдардың рухани өмірінде маңызды орын алады. Әртүрлі діндерде өзіне тән символдар бар. Мысалы, исламда жарты ай мен мешіт бейнесі, христиан дінінде крест белгісі,  буддизмде лотос гүлі  кеңінен қолданылады, бұл белгілер тек діни мағына ғана емес, сонымен қатар мәдени және тарихи мәнге де ие.

Діни символдарды қоғамдық кеңістікте қолдану мәселесі кейде қоғамда пікірталас тудырады. Бір жағынан, адамдардың өз дінін ашық көрсетуі – олардың ар-ождан және діни сенім бостандығының көрінісі. Бұл құқық көптеген елдердің конституцияларында бекітілген. Екінші жағынан, қоғамдық кеңістік барлық азаматтарға ортақ болғандықтан, онда бейтараптық сақтау қажеттілігі де айтылады. Кейбір мемлекеттерде мемлекеттік мекемелерде діни символдарды қолдануға белгілі бір шектеулер қойылады. Мұндай шаралар қоғамдағы түрлі сенім өкілдерінің теңдігін қамтамасыз ету мақсатында енгізіледі.

Қазақстан – зайырлы мемлекет. Сондықтан мемлекет діннен бөлек болғанымен, әр азаматтың діни сенім бостандығына құрметпен қарайды. Елде түрлі дін өкілдері бейбіт өмір сүріп, өз дәстүрлерін сақтауға мүмкіндік алады.  Қазіргі көпмәдениетті қоғамда діни символдардың қоғамдық кеңістіктегі орны маңызды мәселелердің бірі болып табылады себебі діни символдар – белгілі бір діннің сенімін, тарихын және мәдениетін бейнелейтін белгілер. Олар адамдардың дүниетанымын көрсетіп, рухани құндылықтарын білдіреді.

Қоғамдық кеңістік – барлық азаматтарға ортақ орта. Оған мектептер, университеттер, көшелер, саябақтар, мемлекеттік мекемелер және басқа да қоғамдық орындар кіреді. Осындай ортада түрлі ұлт пен дін өкілдері бірге өмір сүретіндіктен, өзара сыйластық пен түсіністік өте маңызды. Діни символдарды қоғамдық кеңістікте қолдану кейбір жағдайларда пікірталас тудыруы мүмкін. Бір тарап адамдардың өз діни сенімін еркін білдіру құқығын қолдайды. Ал екінші тарап қоғамдық орындардың бейтарап болуы қажет деп есептейді. Сондықтан көптеген елдерде бұл мәселе заңдар мен қоғамдық келісім арқылы реттеледі. Қоғамдық кеңістікте діни символдардың болуы кейде пікірталас тудырады. Бір жағынан, адамдардың діни сенім бостандығы – демократиялық қоғамның негізгі қағидаларының бірі. Сондықтан азаматтардың өз сенімін білдіру құқығы сақталуы тиіс. Екінші жағынан, қоғамдық кеңістік барлық азаматтарға ортақ болғандықтан, онда бейтараптық қағидасын сақтау маңызды деп есептейтіндер де бар. Әсіресе мемлекеттік мекемелерде діни символдардың қолданылуы туралы әр елде түрлі заңдар мен ережелер бар.

Кейбір мемлекеттерде зайырлылық принципі қатаң сақталады, сондықтан мемлекеттік ұйымдарда діни белгілерді көрсету шектелуі мүмкін. Ал басқа елдерде жеке адамның діни символдарды тағуына немесе көрсетуіне көбірек еркіндік беріледі. Бұл айырмашылықтар әр қоғамның тарихи тәжірибесіне, мәдени ерекшеліктеріне және құқықтық жүйесіне байланысты қалыптасқан.Қазіргі жаһандану дәуірінде қоғамдар көпмәдениетті сипатқа ие болып келеді. Осыған байланысты әртүрлі діндер мен мәдениеттердің өкілдері бір кеңістікте өмір сүреді. Мұндай жағдайда өзара құрмет, толеранттылық және диалог ерекше маңызға ие. Діни символдарға қатысты мәселелерді шешуде де осы құндылықтарды басшылыққа алу қажет.

Қазақстанда діни сенім бостандығы Конституциямен қорғалады. Сонымен қатар мемлекет зайырлы қағидаларды ұстанады. Бұл дегеніміз – мемлекет барлық діндерге тең қарап, қоғамдағы татулық пен тұрақтылықты сақтауға тырысады.

Қорытындылай келе, діни символдар адамдардың мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады және  діни символдар – адамдардың рухани  өмірінің бір бөлігі. Ал қоғамдық кеңістікте оларды қолдану кезінде қоғамдағы келісім, төзімділік және өзара құрмет қағидаларын сақтау маңызды.

 

Ғ.Өгембай 

 

Түркістан облысы дін істері

басқармасының «Дін мәселелерін

зерттеу орталығы» КММ-нің теолог маманы