Қазақ халқының рухани өмірінде дін мен ұлттық құндылықтар бір-бірімен тығыз байланысты ұғымдар болып табылады. Халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан дүниетанымы, салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы мен мәдениеті дінмен өзара үйлесім таба отырып дамыды. Әсіресе ислам діні қазақ қоғамының рухани өмірінде маңызды орын алып, ұлттық құндылықтардың қалыптасуына және сақталуына үлкен ықпал етті. Сондықтан дін мен ұлттық құндылықтардың үндестігі – қазақ халқының мәдениеті мен руханиятының басты тіректерінің бірі.

Ұлттық құндылықтар дегеніміз – халықтың тарихы, тілі, салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, мәдениеті және рухани мұрасы. Бұл құндылықтар ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, халықтың болмысын айқындайды. Ал дін – адамның ішкі жан дүниесін тәрбиелеп, оны адамгершілікке, адалдыққа, мейірімділікке бағыттайтын рухани жүйе. Ислам діні де адамдарды әділдікке, сабырлылыққа, қайырымдылыққа, үлкенді құрметтеп, кішіге қамқор болуға шақырады. Осы тұрғыдан алғанда, ислам дінінің негізгі қағидалары қазақ халқының дәстүрлі тәрбиесімен толық үйлеседі.

Қазақ халқында ертеден бері үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету ерекше маңызды саналған. Бұл қағида отбасындағы тәрбие мен қоғамдық қарым-қатынастың негізгі принциптерінің бірі болды. Ислам дінінде де ата-ананы сыйлау, үлкендерді құрметтеу, адамдарға жақсылық жасау – ең маңызды амалдардың бірі болып есептеледі. Демек, дін мен ұлттық дәстүрдің негізгі мақсаты – адамды тәрбиелеу, оны рухани тұрғыдан жетілдіру.

Сонымен қатар, қазақ халқының көптеген салт-дәстүрлері ислам дінінің құндылықтарымен үндес келеді. Мысалы, «Асар» дәстүрі – ауыл адамдарының бір-біріне көмектесіп, ортақ істі бірге атқаруы. Бұл дәстүр адамдардың бір-біріне жанашыр болуын, қоғамда ынтымақ пен бірліктің сақталуын қамтамасыз етеді. Ал ислам дінінде де мұқтаж жандарға көмектесу, садақа беру, жақсылық жасау үлкен сауапты іс деп саналады. Сол сияқты «Жылу жинау» дәстүрі де қиын жағдайға тап болған адамдарға қолдау көрсетуге бағытталған. Бұл да халқымыздың қайырымдылық пен мейірімділікке негізделген ұлттық тәрбиесінің көрінісі.

Қазақ қоғамында дін мен дәстүр ешқашан бір-біріне қарсы қойылмаған. Керісінше, олар бірін-бірі толықтырып, халықтың рухани дамуына қызмет етті. Ата-бабаларымыз дінді терең түсініп, оны өмір салтымен үйлестіре білді. Олар ұлттық салт-дәстүрді сақтай отырып, ислам дінінің негізгі қағидаларын ұстанды. Соның нәтижесінде қазақ халқының өзіндік мәдениеті, рухани дүниесі мен ұлттық болмысы қалыптасты.

Бүгінгі таңда жаһандану үдерісі күшейген кезеңде ұлттық құндылықтарды сақтау мен дәріптеу аса маңызды мәселе болып отыр. Әсіресе жас ұрпақтың бойына ұлттық рухты сіңіріп, олардың өз мәдениеті мен дәстүрін құрметтеуіне жағдай жасау қажет. Сонымен қатар діннің шынайы, дұрыс түсінігін қалыптастыру да маңызды. Өйткені дінді дұрыс түсіну қоғамдағы татулық пен тұрақтылықтың сақталуына ықпал етеді.

Жастар ұлттық дәстүр мен діннің үйлесімділігін түсінген жағдайда ғана рухани тұрғыдан бай, мәдениеті жоғары, елінің болашағына жауапкершілікпен қарайтын азамат болып қалыптасады. Ұлттық құндылықтарды құрметтеу – өткен тарихымызды сыйлау ғана емес, сонымен бірге болашақ ұрпаққа дұрыс бағыт беру деген сөз.

Қорытындылай келе, дін мен ұлттық құндылықтар – бір-бірімен тығыз байланыста дамитын рухани құндылықтар. Олардың арасындағы үйлесім қоғамдағы бірлік пен татулықтың, адамгершілік пен парасаттылықтың негізі болып табылады. Сондықтан ата-бабадан қалған салт-дәстүрді сақтау, ұлттық мәдениетті құрметтеу және діннің ізгілікке негізделген қағидаларын дәріптеу – әрбір азаматтың маңызды міндеті. Осындай құндылықтарды сақтай отырып, біз қоғамның рухани дамуына және ұлттық бірліктің нығаюына үлес қоса аламыз.

 

А.Уралбаев

Түркістан облысының дін істері басқармасы

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

Сайрам ауданындағы бөлімінің маманы