Қазіргі заманда дін қоғам өмірінде маңызды рухани әрі мәдени рөл атқарады. Ол адамдарды адамгершілікке, мейірімділікке, татулық пен сабырлылыққа тәрбиелейді. Алайда діни сенімді өз мүддесіне пайдаланып, қоғамға зиян келтіретін деструктивті діни ағымдар да бар. Мұндай ағымдар дінді құрал ретінде қолданып, адамдардың санасын улап, қоғамның тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне елеулі қатер төндіреді.

Деструктивті діни ағымдардың басты ерекшелігі – олардың радикалды және біржақты идеологияға негізделуі. Бұл ұйымдар өз ілімдерін «жалғыз ақиқат» деп танып, өзге көзқарастарды мойындамайды. Нәтижесінде олардың мүшелері қоғамдағы ортақ заңдар мен моральдық нормаларды жоққа шығара бастайды. Бұл жеке тұлғаның әлеуметтік ортадан бөлектенуіне, қоғаммен қарым-қатынасының үзілуіне алып келеді.

Мұндай ағымдардың ең ауыр зардаптарының бірі – адамның психологиялық еркіндігін шектеуі. Олар өз жақтастарына тұрақты түрде психологиялық қысым жасап, қорқыту, кінә сезімін ояту, жалған уәделер беру сияқты әдістерді қолданады. Адам біртіндеп сыни ойлау қабілетінен айырылып, көшбасшылардың айтқанын бұлжытпай орындауға мәжбүр болады. Бұл жағдай тұлғаның рухани күйзеліске түсуіне, өмірлік бағытын жоғалтуына себеп болады.

Деструктивті діни ағымдар отбасылық құндылықтарға да үлкен зиян келтіреді. Олар өз мүшелерін ата-анасынан, бауырларынан, жақындарынан алыстатып, «біз» және «олар» деген түсінікті қалыптастырады. Соның салдарынан отбасында түсінбеушілік, жанжал, тіпті ажырасу жағдайлары да орын алады. Бұл тек бір отбасының ғана емес, тұтас қоғамның әлеуметтік әл-ауқатына кері әсер етеді.

Қоғамдық деңгейде алғанда, мұндай ағымдар ел ішіндегі бейбітшілік пен келісімді бұзады. Олар дәстүрлі дінге, ұлттық салт-дәстүрге қарсы шығып, халықтың тарихи-мәдени мұрасын жоққа шығарады. Бұл қоғамда алауыздық пен сенімсіздік туғызып, түрлі әлеуметтік топтар арасында қақтығысқа жол ашуы мүмкін. Әсіресе көпұлтты және көпконфессиялы мемлекеттер үшін бұл өте қауіпті құбылыс.

Экономикалық тұрғыдан да деструктивті діни ағымдардың зияны зор. Кейбір ұйымдар өз мүшелерінен міндетті түрде қаржы, мүлік немесе тегін еңбек талап етеді. Адамдар бар табысын осы ағымдарға беріп, өз отбасының қажеттілігін қамтамасыз ете алмай қалады. Бұл кедейлікке, жұмыссыздыққа және әлеуметтік тәуелділікке әкеледі.

Жастар деструктивті діни ағымдардың ең осал тобы болып саналады. Өмірлік тәжірибесі аз, болашаққа сенімсіздікпен қарайтын жастар рухани тірек іздеп жүріп, теріс ағымдардың ықпалына түсіп қалуы мүмкін. Олар білім алудан, мамандық игеруден бас тартып, өз өмірін жалған идеологияға арнап жібереді. Мұндай жағдай елдің интеллектуалдық және еңбек әлеуетіне де үлкен соққы болып табылады.

Осыған байланысты деструктивті діни ағымдардың алдын алу – бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Бұл үшін ең алдымен діни сауаттылықты арттыру, жастарға дәстүрлі діннің гуманистік құндылықтарын дұрыс түсіндіру қажет. Сонымен қатар мектептерде, жоғары оқу орындарында сыни ойлау дағдыларын дамыту, ақпаратты дұрыс саралай білуге үйрету маңызды.

Қорытындылай келе, деструктивті діни ағымдардың қоғамға тигізер зардаптары жан-жақты әрі күрделі. Олар жеке тұлғаның психологиясына, отбасының бірлігіне, қоғамның тұрақтылығына және мемлекеттің қауіпсіздігіне қауіп төндіреді. Сондықтан саналы, білімді және бірлігі берік қоғам ғана мұндай теріс ықпалдарға қарсы тұра алады. Рухани қауіпсіздікті сақтау – жарқын болашақтың кепілі.

 

 А.Уралбаев

 

Түркістан облысы    дін істері басқармасының

«Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің

Сайрам ауданындағы теолог маманы